اقساي حايۋاناتتارى—ارقار

الماس ءابۋتالىپ ۇلىنىڭ ‹‹گانسۋدىڭ باتىس وڭىرىندەگى قۇرلىقتىق ومىرتقالى جابايى حايۋاناتتار›› اتتى كىتابىنان تاڭدامالى ماقالالار :

ارقار

اۋ:مارقابا مالىك ۇلى

قۇرىپ-جويىلۋ حاۋىپ دارەجەسى: حاۋىپ تۇنگەن ءجانۋار. تيبەت ارقارى (التىن تاۋ ارقارىن قامتيدى) ‹‹قۇرىپ-جويىلعالى تۇرعان حايۋاناتتار حالىقارالىق ساۋدا شارتىنىڭ›› قوسىمشا مازمۇنىناⅠ تىركەلگەن. قالعان تۇرلەرى تۇگەلدەي ‹‹مەملەكەت ءتۇيىندى قورعايتىن جاندارىندار مازمۇنىنا›› Ⅱ مەن ‹‹قۇرىپ-جويىلعالى تۇرعان حايۋاناتتار حالىقارالىق ساۋدا شارتىنىڭ›› قوسىمشا مازمۇنىناⅡ تىركەلگەن.

پارىقتاۋ بوگەنايى: قوي تەكتەس حايۋاناتتاردىڭ ىشىندە سالماعى ەڭ اۋىر حايۋانات، سيراعى ۇزىن بولادى. انالىقتارىنىڭ سالماعى جەڭىلىرەك كەلەدى. دەنەسىنىڭ ۇزىندىعى 120~200 سانيمەتر، قۇيرىعىنىڭ ۇزىندىعى 7. 5~8. 5 سانتيمەتىر، قۇلاعىنىڭ ۇزىندىعى 10~15 سانتيمەتر. ارتقى اياعىنىڭ ۇزىندىعى 26. 5 سانتيمەتر، شوقتىعىنىڭ بيىكتىگى 110~125 سانتيمەتر، باس سۇيەگىنىڭ ۇزىندىعى 29~36 سانتيمەتر، دەنە سالماعى 95~140 كيلوگرام كەلەدى. انالىقتارى مەن اتالىقتارىنىڭ (قۇلجا) بارلىعىندا جۋان، قاتپارلانعان ءمۇيىز بولادى. ءمۇيىزى ارتىنا قاراي قايىرلىپ بارىپ، تومەن قاراي دوڭگەلەنىپ اينالادى، اينالۋ بۇرىشى 360° قا دەيىن جەتەدى. اينالۋ ۇزىندىعى 40 سانتيمەتردەن اسادى. قۇلجا مۇيىزىندە ايقىن ادىرلار بولادى، ول ونىڭ جاسىن بىلدىرەدى. انالىقتارىنىڭ (ارقار) ءمۇيىزى جىڭىشكە ءارى قىسقا، اينالۋ بۇرىشىدا ونداي ۇلكەن بولمايدى. ءشول ارقارلارىنان باسقا تۇردەگى ارقارلاردىڭ ءبارى اق ءتوس بولادى. ولاردىڭ ىشىندە دالايلاما ارقارىنىڭ اق ءتوسى ەڭ كورنەكتى.

تارالۋى: نەگىزىنەن ورتا ازيانىڭ كەڭ بايتاق وىرىندە جاسايدى. اقساي اۋدانىنىڭ ۇلكەن، كىشى قالتىن، تۇرعىندابان تاۋى، قانامبار ءوڭىرى مەن جىڭعىلدى قالاسىنىڭ وڭتۇستىك تاۋلارىنان كەزىكتىرۋگە بولادى. اقسايداعى جالپى سانى 650~700 اينالاسىندا. جاقىنعى جىلداردان بەرى، باسىن ساۋلەتتى ءبۇيىم قىلىپ پايدالانۋ ءۇشىن، ادامدار كەڭ كولەمدە اۋلاپ، ساۋدالاۋ سياقتى زاڭسىز اراكەتتەر ۇدايى كەزدەسەتىندىكتەن، ولاردىڭ تارالۋ سانى كۇرت ازايىپ كەتتى.

قاس جاۋلارى: ادامنان باسقا، قاسقىر، ءىلبىس، سىلەۋسىن، شيەبورى جانە جىتقىش ايۋاناتتار قوزىقاسىنىڭ قاس جاۋى بولىپ تابىلادى.

تىرشىلىك ورتاسى جانە ادەتتەرى: قۇم-شولدەر مەن تاۋدىڭ تۇيىلسكەن جەرىندەگى جازىقتى، الاسا تاۋ بوكتەرىن مەكەندەيدى. جاز ايلارىندا ول تەڭىز دەڭگەيىنەن 1300~6100 مەتر اينالاسىنداعى پارقى كۇشتى جايىلىمداردا جايىلىس جاسايدى. ولار كەڭ-بايتاق، قاعىر قۇمدار مەن جايىلىمداردا ءجۇرۋدى ۇناتادى. ءيىس تۇيسىگى دامىعان، وڭاي جاقىنداتپايدى. قىس ماۋسىمدارىندا كۇيلەيدى. ءىشتى بولۋ مەزگىلى 150~160 كۇن، ءار جىلى مامىر، ماۋسىم ايلارىندا قوزىلايدى. ءار جولى 1 قوزىقا، كەيدە كەزديسوق ەگىز تابادى. 3 جىلدا ەرەسەيەدى. قۇمىرى ادەتتە 10~13 جىل اينالاسىندا بولادى.

 



پىكىر قالدىرۋ

ءبىرىنشى بولىپ پىكىر قالدىرىڭىز!

avatar
  Subscribe  
ەسكەرتۋ