ءومىر بويى قاجىرلىقپەن قىزمەت ىستەپ، حالىقتىڭ قامىن جەگەن ومار جولداستى ساعىنا ەسكە الامىن

 

اۆتورى: شامەس اۋعانباي ۇلى 

قازاقشالاستىرعان: ءشاشا ماسەي قىزى

ومار ەكەۋمىز ساباقتاس ءارى كوپ جىلدان بەرى قىزمەتتەس ەدىك، ۇزاق ۋاقىتتىق ۇيرەنىس، قىزمەت بارىسىندا دوستىعىمىز تەرەڭ بولدى.2005 -جىلى 11- شىلدە دە، ول تۇتقيىل جۇرەك اۋرۋىنان باقىتقا قارسى قايتىس بولدى. ءار جىلدىڭ 11-شىلدەسى، مارحۇممەن بىرگە وتكىزگەن كۇندەرىمدى ەرىكسىز ەسكە الامىن،  مارحۇمنىڭ قىزمەتكە قىزعىندىلىعى، حالىق بۇقاراسىنا دەگەن ىستىق ىقىلاسى، جولداسقا دەگەن قامقورلىعى، ءارى مارحۇمنىڭ نۇر تامعان جايدارلى ءجۇزى ءبارىءباز- باياعىداي جادىمدا جۇرەدى .


   ومار جولداس مەكتەپ بىتىرگەننەن كەيىن، نەگىزگى ساتىعا ءتۇسىپ قىزمەت ىستەدى. ىنتىماق اۋىلىنىڭ جاستار وداق ياچەيكاسى قىزمەتىمەن اينالىسپ، ىلە-شالا قۇرىلىس اۋىلدىق پارتكومىنىڭ  سەكىراتارى بولسا، سوڭىنان 10جىل اۋداندىق حالىق ۇكىمەتىنىڭ اكىمى قىزمەتىن اتقاردى. ول ەشقاشان وسىنداي مول قىزمەت تاجىريبەسىنە ماساتتانبايدى،  قايتا قاجىرلىقپەن تىنباي ۇيرەنىپ، تاجىريبەلەرىن قىزمەت ءىس جۇزىندىگىندە ۇيلەسىتىرىپ ءوزىن شىڭداپ، تاڭداۋلى باسشى بولدى.

   ول قۇرىلىس اۋىلدىعىندا قىزمەت ىستەپ جۇرگەن كەزدە،قار قۇرسانعان ۇستىرتتەگىءاربىر مالشى وتباسىنا دەيىن ارالاپ، مالشى بۇقارالارىمەن ەتەنەلەسىپ مەيىر-شاپاعاتىن ايامادى. ءالى ەسىمدە، 1978- جىلى كۇزدە قالتىن ساحاراسىنا قار جاۋدى، ءبىر ءبولىم كۇزەۋدەن كوشەتىن مالشىلار تاۋعا قامالدى. بۇدان حابار العان ومار جولداس بارلىق كادىرلاردى ۇيىمداستىرىپ، قاجەتتى ات- كولىكتەردى دايىنداپ، ءار وتباسىنا ەكى كادىردەن ورنالاستىرىپ كوشى-قون مەن مال تۇياعى، جانە  وتىن- سۋ الۋىنا كومەكتەسۋىن تاپتەشتەي تاپسىردى. 8، 9 كۇندەي تارپاڭ تابيعاتپەن قىسپاعىندا قينالىپ وتىرعان مالشىلاردى قىستاۋىنا امان- ەسەن كوشىرىپ جەتكىزدى.                                                            

   قالتىن ءۇستىرتىنىڭ شارت- جاعدايى وتە جاپالى ەدى. ومار جولداستىڭ وتباسى سوناۋ الىستاعى ىنتىماق اۋىلدىعىنىڭ قايىز ساحاراسىندا بولعاندىقتان ادەتتە وتباسىنا قارايلاسا المايتىن، تەك قىزمەت اراسىنداعانا ۇيىنە بارىپ حابارلاساتىن.ءبىر جولى ەكەۋمىز اۋدانداعى جيىنعا قاتىناسپاقشى بولىپ قىزىلجاردان مالدىڭ شيكى زاتىن تاسيتىن ماشيناعا وتىرىپ كۇن باتا التىن تاۋ تاس جولىنىڭ3- دوبانىنا جەتتىك،  تاعى10  شاقىرىمداي جاياۋ جۇرىپ ىنتىماق اۋىلدىق باستاۋىش مەكتەبىندە تۇراتىن ونىڭ ۇيىنە كەلدىك . باستاۋىش مەكتەپ مۇعالىمدەردى ۇيىمداستىرىپ وتىن الىپ، بالشىق كومىرسوعىپ جاتىرەكەن . ول سومكاسىن قويا سالىپ دالادان تەزەك تەرىپ، وت جاعىپ تاماق ىستەۋگە كىرىستى. جانە ءبىرەت ەسىمدەقالعانى،  ول اۋداننىڭ اكىمى بولعاننان كەيىن، ولكەگە جيىنعا بارىپ قايتار جولدا تەمىر جول بۇزىلىپ جالعاستى جۇرۋگە مۇمكىندىك بولماعان، ول ەشقاشان ۇقىعىن ىستەتىپ ۇكىمەت كەڭسەسىنەن كولىك سۇرامادى، قايتا تۇنگى اۆتوبوزعا وتىرىپ دۇنحۋاڭعا كەلىپ، تاڭ اتا اۋدانعا جەتىپ قىزمەتىن جالعاستىرا بەرگەن. وسى ءبىر كىشكەنتاي ىستەردەن ول كىسىنىڭ قيىنشىلىققا مويىمايتىن قاسيەتىن كورۋگە بولادى، ول اركەز كومۋنيىستىك قاراپايىم قاسيەتىن ءارى قىزمەتكە شوگەلدىلىك جانە جاۋاپكەرشىلىك رۋحىن ساقتايدى.

   ومار جولداس جالعاستى ءۇش كەزەك اۋدان اكىمى بولدى، جىل ون ەكى اي قاجىماي تالماي قىزمەت ىستەپ اقساي اۋدانىنىڭ قۇرىلىستانۋى جانە دامۋىنا ماڭىزدى ۇلەس قوستى. ءالى ەسىمدە، مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولىپ تۇرعان كەزىمدە، ول مەنى كەڭسەسىننە شاقىرىپ  اۋدانىمىزدىڭ جاعدايىنا جان- جاقتىلى تالقى جاساي كەلىپ، ماعان ەكى تۇرلى تالاپ قويدى: بىرىنشىدەن؛ اۋدانداعى تۇرعىنداردىڭ ىشەر سۋماسەلەسىن شەشۋ. بۇل حالىق بۇقاراسىنىڭ دەنساۋلىعىمەن كوڭىل ورنىقتىلىعىنا ساياتىن ءىس ەكەنىن باسا دارىپتەدى .  ەكىنشىدەن،  جەرگىلىكتى جانە قازاق جاستارىنان كاسىپتىك دارىندىلارىن تاربيەلەۋ. ايتپەگەندە قاتىستى سالالارداعى كاسىپتىك دارىندىلار ۇزىلىس جاساپ اۆتونوميالى اۋدانىمىزدىڭ ەكونوميالىق دامۋىنا اسەر ەتەدى. ءبىز ول كىسىنىڭ ۇيعارىمى بويىنشا دەرەۋ جوبا الىپ شىعىپ اۋداندىق ۇكىمەتتىڭ  مۇحيات زەرتتەۋىنە  ۇسىندىق، سونان كەيىن ءبىرتۇتاس ۇيىمداستىرىپ تياناقتاندىردى.

   كونە اۋداننىڭ ىشەر سۋ قاينارى، سايداعى تابيعي اعىپ جاتقان بۇلاق سۋى ەدى. 60- جىلدارى ينجەنەرلەر كەن قاراپ ءجۇرىپ  وسى سۋدىڭ ساپاسىنا تەكسەرۋ جۇرگىزىپ، سۋدىڭ مولشەرى جوعارى ەكەنىن ءارى فوسفوردىڭ مولشەرى دە جوعارى بولعان، ادام ۇزاق ۋاقىت ىشسە دەنساۋلىعىنا اسەرى كۇشتى ءارى قان اۋرۋىنا بارىپ ساياتىنىن دالەلدەگەن. ياعني وسپەلەردى كەلتىرىپ شىعاراتىن سەبەپ ەكەنىن ۇعىندىرعان. ساياسي تۇرعىدان قاراعاندا، كەي ادامدار وسى سەبەپتى  قازاقىستانعا كوشۋ تالابىن  ورتاعا قويعان. سوندىقتان، سۋدىڭ جاقسى بولۋ بولماۋى اۆتونوميالى اۋدانىمىزدىڭ  قوعامدىق ورنىقتىلىعىنا توتە اسەرى بار.

  اۋداندىق ۇكىمەتتىڭ بەكىتۋىنە نەگىزدەلىپ، مەن ماۋۋىن شيۋە، جىن يۋميڭ قاتارلى كاسىپتىك ادامداردى ۇيىمداستىرىپ سۋدان ۇلگى الۋ ءءادىسى بويىنشا بەس ءتۇرلى ۇلگى الىپ لانجۋ ينىستۋتىنىڭ اتوم فيزيكا- حيميا فاكىلتۋتىنا اپارىپ تەكسەرتۋ ءجۇرگىزىپ، ءارى وسى مەكتەپتىڭ ماماندارىن ناق مايدانعا بارىپ تەكسەرۋىن ۇسىنىس ەتتى. ماماندار اۋدانداعى ىشەرسۋدى “حيميالىق تۇندىرىپ جۇمىسارتۋ” ءادىسى ارقىلى كىشكەنە كولەمدە تاجىريبە جۇرگىزىپ سۋدىڭ قوسپاسىن تومەندەتىپ سۋدى جۇمسارتۋ ناتيجەسىن شىعاردى. اۋداندىق ۇكىمەت وسىنى نەگىز ەتە وتىرىپ، كاسىپتىك ادامداردى ۇيرەنىسكە جىبەرىپ  ۇيرەتۋ  جانە قارجى شىعارىپ سۋدى تازالاۋ ورىنىن قۇرىلىستاندىرىپ سالدىردى، سۋترۋباسىن ءاربىر ورگانمەن وتباسىنا دەيىن جەتكىزىلىپ اۋدانىمىز قۇرىلعاننان بەرگى ءار جەردەن سۋ ىزدەپ، سۋ تارتىپ ىشەتىن تاريحپەن قوشتاستى. بۇل بۇقارانىڭ يگىلىگىنە عانا جاراپ قويماي كوڭىلدەرىن دە ورنىقتىردى.

   كاسىپتىك دارىندىلاردى تاربيەلەۋ ءۇشىن اۋداندىق ۇكىمەتتىڭ بەكىتۋىندە، وقۋ- اعارتۋدان نۇرلان جولداستى ، مال- شارۋاشىلىعىنان ءمۇتالىپ جولداس جانە مەن اۋداندىق ۇكىمەتتىڭ ۋاكىلى بولىپ جالعاستى ەكى جىل شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايونىنىڭ قاتىستى باسشىلار جانە مەكەمەلەرمەن اقىلداستىق . جاپپاي قۇلشىنۋىمىزدىڭ ارقاسىندا شينجياڭ مەدەتسينا ينىستۋتى، اۋىل- شارۋاشىلىق ينىستۋتى، شىحىزى ينىستۋتى قاتارلى جوعارى مەكتەپتەرمەن دارىندى تاربيەلەۋ كەلىسىمىن جاساپ جالعاستى ءۇش جىل ەمدەۋ، مال- شارۋاشىلىق، مال دوحتىر، قازىنا ەكونوميكاسى، اكىمشىلىك باسقارۋسىندى  كاسىپتەرگە 49 ادام تاربيەلەتتىك، وسى وقۋشىلار ۇقساماعان دارەجەدە  شينجياڭنىڭ تيىمدى ساياساتىنان يگىلىكتەنىپ كوپ قارجى ۇنەمدەدى. ولار وقۋ ءبىتىرىپ كەلگەن سوڭ كاسىبىنە قاتىستى سالالاردا قىزمەت جۇرگىزىپ اۆتونوميالى اۋدانىنىڭ ءار سالاسىنداعى نەگىزدىك كۇشكە اينالدى.وسى  وقۋشىلاردى تالداۋدا ومار اكىم وتباسىندا كادىر قىزمەتكەرى جوق وتباسىنان تالداۋدى ەرەكشە ۇيعاردى، نەگىزگى قىزمەت بارىسىندا وسى ۇيعارىم بويىنشا جۇرىلدى. بۇگىنگى كۇنى كونە  اۋدانىنىڭ ەسكى جۇرتى  عانا قالدى،ءبىراق ومار جولداستىڭ ءارىستى كەڭىنەن ويلاپ، حالىقتىڭ قامىن جەپ، قۇلشىنا قىزمەت ىستەپ جەتكىزگەن ناتيجەلەرى ادامدار كوڭىلىنەن ورىن الدى.

   ومار جولداس قىزمەت تاسىلىنە ەرەكشە ءمان بەرەتىن، جان- جاقتىلى بەلسەندىلىكتى ارتتىرۋعا وتە شەبەر، جەرگىلىكتى دارىندىلاردى تاربيەلەۋدەن سىرت جانە ءبىر ءبولىم تيىمدى ساياسات شىعارىپ ولكە كولەمىندە  ءارسالادان كاسىپتىك دارىندىلاردى قىزمەتكە الدى. بۇل اۋدانىمىزدىڭ دامۋىنا، ءار ۇلت حالقىنىڭ ورتاق دامىپ وركەندەۋىنە دارىندىلار نەگىزىن قالادى. ول كادىرلەردى قىزمەتكە تاعايىنداۋدا ءۇش نەگىزگى ولشەمگە تاباندى بولىپ قىزمەتكە جاۋاپكەرشىلىگى كۇشتى، توپ قۇرىپ حالىق مۇدەسىنە نۇقسان جەتكىزبەۋدى ولشەم ەتتى. سول سەبەپتى، كەيبىر جولداستار ول كىسىنى   جازعىرىپ بوقتادى، ءبىراق جالپى حالىقتىڭ مۇدەسى ءۇشىن ول بۇل پرينسيپىنە قاشاندا تاباندى بولدى . 

  ومار جولداس ءار قاشان ىنتىماققا اسەر ەتەتىن جۇمىس ىستەمەيدى، ول ءار كەز كەڭ پەيىل، اشىق- جارقىن جۇرەتىن. مەن اۋداندىق ۇكىمەتكە ورىنباسار اكىم بولىپ تۇرعان كەزدە ، قارجىنى ۇنەمدەپ جەكەلەردىڭ كولەكتيۆتىڭ ماشيناسىن جەكە شارۋاعا  ىستەتۋىن دوعارۋ ءۇشىن، اۋداندىق ۇكىمەت مىناداي بەلگىلەمە شىعاردى: ءار ورگانىڭ ماشينالارىن ءبىرىڭعاي شوعىرلاندىرىپ باسقارىپ، تۇتاس ىستەتۋ. سول سەبەپتى ارنايى اكىمشىلىك كەڭسە قۇرىپ جاۋاپكەرشىلىگى كۇشتى ەكى جولداستى باسقارۋعا مىندەتكە تاعايىندادى. سول كەزدە بۇل ءىس قىزمەتشى كادىرلار اراسىندا ۇلكەن اڭىس قوزعادى، بۇل تۇزىمءبىر نەشە اي جۇرىلگەن سوڭ سوڭ قايتالاي ەسەپ جۇزگىزگەندە ماشيناعا ىستەتىلگەن قارجىنىڭ ەشقانداي ازايماعاندىعى، قايتاءار مەكەمەدەگى  قىزمەتشى كادىرلاردىڭ قىزمەت بەلسەندىلىگىنە نۇقسان  جەتىپ ،كەيبىر قىزمەتتەرمەن ينجەنەريالاردىڭ  جۇرىلۋىنە اسەرى بولعان. ومار جولداس بۇل قاتەلىكتى دەر كەزىندە تۇزەتتى،  اۋداندىق قىزمەتشى كادىرلار جينالىسىندا بۇل بەلگىلەمەنىڭ ەگىجەي- تەگىجەيىن تۇسىندىرە كەلىپ، ءوزى جاۋاپكەرشىلىكتى ۇستىنە الدى ءارى بۇل بەلگىلەمەنى كۇشىنەن قالدىرىلعانىن اشىق جاريالادى.  سونىمەن قاتار ماشينانىڭ قاتىستى قارجىسىن بەرۋ ءتۇزىمىن شىعاردى، ءار مەكەمەنىڭ ماشينا ىستەتۋىن قالپىنا كەلتىرىپ جالپى قىزمەتشى كادىرلارىڭ القاۋىنا يە بولدى. وسىنداي ءبىر كىشكەنە ىستەن ونىڭ جاۋاپكەرشىلىك ارقالاي الاتىن ، قاتەلىگىن مويىنداي الاتىن جىگەرىنىڭ بارىن، عىلىمي باسقارۋدى كوزدەيتىن قىزمەت  پوزەتسياسىن كورۋگە بولادى.

   80 – جىلدارى اۋدانىمىز مال شارۋشىلىعىن نەگىز ەتكەندىكتەن ءجوندى ونەركاسىپ بولماعاندىقتان قازىنا، ءباجى كىرىسى ماردىمسىزەدى. كەن قازۋ كاسىبىن كۇشەيتە تۇسۋ ءۇشىن كەن قازۋعا قاجەتتى قوزعاۋشى كۇش ماسەلەسىن شەشۋدى قىزمەت كۇن تارتىبىنە ەنگىزدى، جىڭعىلدى سايىنداعى تاسماقتا قازعان كەن ورىندار اركىم ءوزباسىنا كىشى تۇرپاتتاعى ماتور ىستەتىپ ەنەرگيانى ەرەكشە سىراپتالىپ كولەمدى بولماعان. وسى ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن ومار جولداس قىزمەتكەرلەردى باستاپ ءار قايسى كەن رايوندارىن كوزدەن كەشىرىپ ، ەنەرگيانى شوعىرلاندىرىپ ەلەكتىر ماسەلەسىن شەشۋدى بەكىتتى.  سول سەبەپتى اۋداندىق ۇكىمەت تالاي رەت ارناۋلى جيىن اشىپ قاتىستى كادىرلاردى ۇيىمداستىرىپ ولكە، ايماققا جىبەرىپ قاتىستى ينجەنەريا جانە قاراجاتتان قولداۋ الۋعا جىبەردى. ول تاعى ەلەكتىر مەكەمەسىمەن سەلبەسىپ ، نەشە جىل جاپپاي قۇلشىنۋ ارقىلى دۇنحۋاڭنىڭ داڭحى سۋ قويماسىن نانحۋ ارقىلى قۇم تاۋدى باسىپ ءوتىپ  جىڭعىلدى سايىنداعى كەن رايوندارىنا ەلەكتىر سىم جولىن جالعاتۋدى ماقۇلداتتى. ەلەكتىر سىمىن تارتۋ قۇرىلىسى بارىسىندا ،  ومار جولداس قاتىستى قىزمەتكەركادىرلاردى باستاپ جاياۋ نانحۋدىڭ  شيتۋگۋىن كوكتەي ءوتىپ، ەلەكتىر سىم جولىنىڭ جوباسىنا ناق مايداندا بارلاۋ جاسادى. شىلىڭگىر ىستىقتا قۇم تاۋىنىڭ كۇندىزگى تەمپەراتۋراسى 50 گرادۋسقا جەتەدى، ءبىز ازىق سۋىمىزدى ارقالاپ، جاياۋ قۇم تاۋدى كوكتەي ءوتىپ مىندەتىمىزدى ورىنداپ، كەن رايونىنىڭ ەلەكتىر توك ماسەلەسىن شەشتىك. سونان باستاپ جىڭعىلدى سايىنىڭ تاسماقتا رايونىنىڭ ەلەكتىرتوگى جاقساردى، اۋدانمىزدىڭ تاسماقتا ءونىمىن ءبىر ەسە ارتتىرىپ باجىنى ارتتىرىپ قازىنانىڭ قاينار كوزىن اشۋعا ماڭىزدى رول اتقاردى.

  ومار جولداس مىندەتكە تاعايىندالعان كەزدە، شامانىڭ بارىنشا حالىققا يىگىلىكتى جۇمىس ىستەۋگە قۇلشىناتىن، ول ونەركاسىپ، مال- شارۋاشىلىعى، سۋ- شارۋاشىلىعى سىندى ماڭىزدى قۇرلىمداردىڭ نەگىزگى قۇرلىعىلارىن كۇشەيتتى. سونىمەن قاتار اۋداننىڭ كوشى- قون ماسەلەسىن جوسپارعا الدى.  اۋداننىڭ كوشى- قونىنا جاقسى نەگىز قالاۋ ءۇشىن اۋداندىق ۇكىمەت گەولوگيالىق ينجەنەرلەردى ۇسىنىس ەتىپ، جىڭعىلدى قويناۋىنا بارلاۋ جۇرگىزىپ 378مەتىرلىك تەرەڭدىكتە قۇدىقتان سۋ شىققان سوڭ ودان العان سۋدى لانجۋعا اپارىپ تاجىريبە جاسادى. سۋ ساپاسى مەملەكەتتىك تۇرمىس سۋ ولشەمىنە تولعان سوڭ ومار جولداس جالعاستى قۇدىق قازدىرىپ ،سۋ قاينارىن مولايىتتى. سونىمەن قاتار، ساڭساڭقولدىڭ سۋىن جىڭعىلدى قويناۋىنا تارتىپ اۋىل- شارۋاشىلىعىنا ىستەتتى. سول جىلى قارجى قوسىپ قۇرىلستاندىردى، كەلەر جىلى اۋدانداعى قىزمەتشى كادىرلاردى باستاپ ،ماشينا اترەتىن ۇيىمداستىرىپ جالعاستى جەتى كۇن اعاش ەگىپ ورمان تۇرعىزدى. جانە جىڭعىلدى قويناۋىنا كوكتاتپەن قامداۋ بازاسىن قۇرىپ ،تابيعي وسكەن جىڭعىداردى نەگىز ەتىپ ەگولوگيكالىق باقشاسىن قۇرۋ ويىن ورتاعا قويدى. ءار سالالاداعى مەكەمەلەردىڭ ولكە –ايماقتاعى  قاتىستى ورىندارعا بارىپ،بەلسەندىلىكپەن قارجى سۇراپ ءبىر تۇتاس جوبانىڭ نەگىزىندە، كوشى- قون مىندەتىن ەرتە اقىرلاستىرۋدى تالاپ ەتتى. كەيىن، ومار جولداس قىزمەت اۋىسۋ سەبەبىنەن ارتقى شارالارعا قاتىناسا المادى، ءبىراق ول قىزمەت بارىسىندا الدىمەن ويلاپ، جاڭالىق جاراتۋ رۋحىن جاقسى بەينەلەدى.

  ءبىز ءبىر داۋىردىڭ ادامى بولعاندىقتان، ومار ەكەۋمىز مىزعىماس دوستىق ورناتتىق. ال وسى دوستىق ادالدىقپەن جالعاسىپ، ىستىق ىقىلاسپەن سۋسىنداپ، كەشىرىمشىلدىكپەن قورعالدى. قىزمەتتە ول بۇكىل جۇمىستىڭ تىزگىنىن ۇستاپ، قوعامدىق ورتاعا سايكەسە الۋى ونىڭ قىزمەت جۇرگىزۋىنە  كوپتەگەن جەڭىلدىك پەن قولايلىق تۋعىزدى. ول كوپتى كورىپ ءىس جۇزىندىكتەن ىزدەپ، ءارقانداي ىستە انىعىنا جەتىپ سەبەبىن ءبىلۋدى ادەت ەتتى.

      ومار جولداس دۇنيەدەن وتكەلى كوپ جىلدار بولدى، كوپتەگەن ىستەرمەن وتكەن ەلەستەر ۋاقىتتىڭ وتۋىمەنءومىت بولار. ءبىراق مەن ءار كەز مارحۇمدى ەسكە العاندا مىنانداي ويلاردا بولامىن: ادامنىڭ ءومىرى قىسقا، ۋاقىت قىمبات ،ءارجىل بەينە ءومىر ولشەۋىشىنىڭ بويىنداعى سىزىق سەكىلدى، ءار سىزىققا ءوزىڭ قان- تەرىڭمەن تۇسىرگەن ءىزىڭ عانا بۇل دۇنيەگە بەكەر كەلمەگەنىڭدى بەلگىلەيدى. ءومىر جولىندا بىزدەردە  مارحۇم سياقتى جاقسى- جامان الدىندا پاراساتپەن جەڭىلتەكتى جەڭىپ، اتاق- ابىروي مەن ار- ۇيات الدىندا وسكەلەڭ رۋحپەن ءمانسىز تارتىسقا توتەپ بەرۋ. جەڭىس پەن جەڭىلىستە ىڭعايسىز جاعدايعا قاعىلەزدىك مىنەزبەن قاراۋ . وسى مۇرالدار ومار جولداستىڭ كۇندەلىكتى قىزمەت، تۇرمىسىندا ۇنەمى كەزدەسەدى ،بۇل ءبىزدىڭ ۇيرەنۋىمىز بەن ەسكە الۋىمىزعا تاتيدى.



پىكىر قالدىرۋ

ءبىرىنشى بولىپ پىكىر قالدىرىڭىز!

avatar
  Subscribe  
ەسكەرتۋ