شۇعىلالى زامان، قاراپايىم ءومىر

اۆ: سولتان الىم ۇلى

اۋ: مارقابا مالىك ۇلى

مەنىم بالالىق شاعىم

مەن 1942-جىلى ناۋرىزدىڭ 30-جۇلدىزى كۇنى قاراپايىم مالشى وتباسىندا دۇنيەگە كەلپپىن. مەن تۋىلعاننىڭ ەرتەسى ما بۋفاڭ اسكەرلەرى چيڭحايدىڭ كاس وڭىرىندە تۇراتىن ءبىزىڭ ەلگە شابۋىل جاساپ، ءبىر ءبولىم رۋلار مەن اۋىلداردى شاۋىپ كەتىپتى. جاۋ كەلگەندە، رۋلار مەن اۋىل ادامدارى جابال اتتانىسقا كەلىپ، جاۋعا قارسىلىق كورسەتسە دە، جاۋدىڭ قالىڭ قولى ازعانتاي ەلدەن 100 قانشا ادامدى قىرىپ كەتىپتى. بۇل وقيعا مايدانى ادام تۇرشىگەرلىك ايانىشتى ەدى. كەيبىرەۋلەرى وققا ۇشقان، كەيبىرەۋلەرىن كەسكىلەپ ولتىرگەن، كەيبىرەۋلەرىنىڭ ءىشىن اقتارىپ كەتكەن…. ونىڭ ۇستىنە نەشە ونداعان ايەلدەر مەن بالالاردى ولجالاپ، اۋىلدىڭ مال-مۇلكىن ءتىپ-تيپىل قىلىپ بۇلاپ-تالاپ كەتىپتى. مەنىم شەشەم مەنى باۋىرىنا تىعىپ، ولىكتەردىڭ اراسىمەن ەكپەتتەپ قاشىپ شىعىپ، ءبىر كۇن، ءبىر ءتۇن كوزگە شالىقپاي ەكپەتتەپ، ءبىر ولىمنەن امان قاشىپ قۇتىلىپتى. بۇل وقيعادان كەيىن، ءبىزدىڭ وتباسىمىز قالعان رۋلار مەن اۋىلدارعا ىلەسىپ، 1948-جىلعا دەيىن، چيڭحاي، گانسۋدىڭ اقساي وڭىرلەرىندە سەرگەلدەڭ ءومىر وتكىزىپتى.

-1948جىلى تامىز ايىندا، ءبىزدىڭ وتباسىمىز رۋىمىزبەن بىرگە، سول كەزدەگى گوميىنداڭ ۇكىمەتىنىڭ ورنالاستىرىپ-باسقارۋىنا بويسۇنىپ، اقسايدىڭ ساڭساڭقول دەگەن جەرىنەن شيىنجاڭعا كوشتى. سول جىلى قىستا، شينجياڭنىڭ قۇمىل اۋدانى ارقىلى باركول اۋدانىنىڭ ءبيسان وڭىرىنە كەلدىك. 1952-جىلى اكەم دۇنيەدەن ءوتتى. ءبىزدىڭ ءۇيدىڭ مالىن ناعاشى جەزدەم جاردامداسىپ قايىرىساتىن بولدى. سول جىلى، مەنى شەشەم اۋىلداعى موللاعا دىنيشە وقۋعا بەردى. العاشىندا مەن وقۋعا ىنتالى، مۇحيات، تىرىسشاڭ بولدىم. ءبىر كۇنى، موللا ماعان: “مەن ەرتەڭ قۇمىل قالاسىنا بارىپ، ءدىني قايراتكەرلەردىڭ كۋرىسىنە قاتىناسامىن. سەندەرگە مەنىم ورنىما بالام ساباق بەرەدى، سەن مەن بار كەزدەگىدەي مۇحيات ساباق تىڭداپ، جاقسىلاپ ۇيرەنىس قىل”- دەپ تاپسىردى. سونىمەن ەرتەسى كۇنى، ونىڭ 30 نەشە جاستاعى بالاسى كەلىپ بىزگە ساباق ءوتتى. ساباق ورتاسىندا ول ماعان وقۋلىقتاعى بىرنەشە ءسوزدى وقۋدى بۇيىردى. مەن ءبىر رەت وقىپ ەدىم، ول دۇرىس ەمەس دەدى. مەن ەكىنشى، ءۇشىنشى رەت وقىسام دا، ول كەسىمىنەن تانبادى، مەندە قاتەلىگىمنىڭ قاي جەردەن شىققانىن بىلمەي اڭتارىلدىم. ول مەنىڭ قاتەلىگىمدى كورسەتىپ بەرگەنىڭ ورنىنا، مەنى شاپالاقپەن اياماي ەكى سالدى. ەكى بەتىم شيەدەي بولعان مەن ءبىر تاڭەرتەڭ جىلاپ، تۇستە ۇيگە باردىم. تاماقتان كەيىن شەشەمە وقۋعا بارامىن دەپ ايتىپ، الىس ءبىر جەرگە بارىپ، وقۋعا بارامىنبا، بارمايمىنبا دەپ كوپ ويلادىم. اقىرىندا بارماۋعا بەكىنىپ، باستاۋىش مەكتەپكە كىرىپ، پانيشە وقۋدى ءجون كوردىم. سول كەزدە، ءبىزدىڭ اۋىلدا ءبىر باستاۋىش مەكتەپ بار بولاتىن. كلاسى جۇپىنى عانا اعاشتان سالىنعان ءۇي بولاتىن. ءبىر مۇعالىم كۇندىز 30 نەشە بالاعا ساباق بەرەدى دە، تۇندە ساۋات اشۋ كلاسىنداعى جاستارعا ساباق بەرەتىن. مەن باستاۋىش مەكتەپكە تۇسكەننەن كەيىن، كۇندىز بالالارمەن بىرگە ۇيرەنىپ، كەشكە ساۋات اشۋ كلاسىنداعى جاستارمەن بىرگە ساباق تىڭداپ ءجۇردىم. حۇستىپ ءجۇرىپ ءبىر ايدى وتكىزدىم. ءبىر كۇنى تۇستە ۇيگە كەلسەم، ۇيدە الگى ۇستاز موللا  ءشاي ءىشىپ وتىر ەكەن، ول كىسىنى كورىپ، مەن تابالدىرىقتان اتتاعان بەتى سىلەيىپ تۇرىپ قالدىم. موللا ەكەڭ مەنى كورىپ: “كەل، بەرى كەلىپ مىنا جەرگە وتىر”- دەپ، جانىنا شاقىردى. ۇستاز موللا ۇيرەنىستەن قايتىپ كەلگەننەن كەيىن، مەنىم ءبىر اي بويى ساباققا كەلمەگەنىمدى ءبىلىپ، ارنايى مەنىم وقۋعا بارماعان سەبەبىمدى ۇعىسقالى كەلىپتى. شەشەم موللانىڭ اۋىزىنان مەنىڭ ءدىني وقۋعا بارىپ، قۇران وقىماي، مەكتەپكە ءتۇسىپ ءپاني وقۋ وقىپ كەتكەنىمدى سوندا عانا ءبىلىپ، جالما-جان: “اقىماق بالانى كەشىرىڭىز، بۇل بالا قاتەلىك وتكىزىپتى”- دەپ موللادان كەشىرىم سۇراپ، موللاعا ءشايىن قۇيا وتىرىپ: “موللا ەكە، بالانىڭ بىلمەستىگىن كەشىرىڭىز، وسى بالاما باتاڭىزدى بەرىڭىزشى”- دەپ ءوتىندى. موللا شاي ءىشىلىپ بولىپ اتتاناتىن كەزدە، جۇرەلەپ وتىرىپ، ەكى قولىن جايىپ، ماڭعادانا: “ە، اللا، بۇل بالانىڭ الدىن جارىق قىلىپ، ۇزاق ءومىر، زور دەنساۋلىق بەرە كور”- دەپ باتاسىن بەرىپ، ماعان: “سەن ءدىنيشە وقىماساڭ وقىماي-اق قوي، الايدا، جاقسىلاپ وقىپ ەلىڭە جارامدى ازامات بول”- دەپ اقىل ايتتى. بۇل كەزدە مەكتەپ تاراپ كەتكەن ەدى، مەن سودان باستاپ ۇيدىڭ مال-سۇلىنا جاردامداسىپ، وقۋعا قايتا بارا المادىم.

1953-جىلى مامىر ايىندا، ءبىزدىڭ ءۇي باركولدەن كوشىپ، اقسايعا كەلدى. اقسايعا كەلگەننەن كەيىن جەرگىلىكتى ۇكىمەت ادام باسىنا ون نەشە تۇياق مال، وتباسى سايىن ءبىر سيىر كومەك تاراتىپ بەردى. ءبىزدىڭ وتباسىمىزدا 5 جان بار بولاتىنبىز، سونىمەن اجەپتاۋىر تۇرمىسىمىزعا كەپىلدىك ەتەتىن 70 نەشە تۇياق مالعا يە بولىپ قالدىق. ول كەزدە ويىن بالاسى ەدىم، ارەدىك قوي باعۋ وندىرىسىنەدە جاردامداساتىنمىن. 1954-جىلدىڭ قىسىندا، شەشەم تاعىدا مەنى موللاعا اپارىپ، دىنيشە وقۋعا بەردى. سونىمەن مەن ەكى ايدان استام ۋاقىتتا قۇراندى جاتتىق تانىپ وقيتىن بولدىم.

1955-جىلى شىلدە ايىندا، مەن باتىس-سولتۇستىك ۇلتتار ينستيتۋتىنان ەكى مۇعالىم كەلىپ اقساي قازاق وقۋشىلارى اراسىنان وقۋشى قابىلداپ ءجۇر ەكەن دەپ ەستىدىم. سول كەزدە ءبىزدىڭ ءۇي اقسايدىڭ قالتىن ساحاراسىندا بولاتىن. بۇل حاباردى ەستىگەننەن كەيىن، مەن بار نيەتىممەن بارىپ وقۋعا بەكىنىپ ءجۇردىم. بۇل ويىمدى شەشەمە ايتىپ ەدىم، شەشەم دە، تۋىستارىم دا ، قايتىپ كەلە المايدى دەپ كۇماندانىپ قوسىلمادى. سونىمەن باتىس-سولتۇستىك ۇلتتار ينستيتۋتىنا بارىپ وقۋ ارمانىم تۇتانباي جاتىپ ءوشتى دە، ۇيدەگى مال-سۇلعا قاراپ، ۇساق-تۇيەك جۇمىستارعا شەگىلدىم.

1956-جىلى تامىز ايىندا، باتىس-سولتۇستىك ۇلتتار ينستيتۋتىنىڭ مۇعالىمدەرى تاعىدا اقسايعا كەلىپ وقۋشى قابىلدادى. سول كەزدە ۇيىمىز بوكتەردە وتىراتىن.بۇل جولى مەن شەشەمە قايتسەمدە باتىس-سولتۇستىك ۇلتتار ينستيتۋتگە بارىپ، وقۋ وقىعىم كەلەتىنىن ايتىپ: ”باسقالاردىڭ بالاسى بارعالى ءبىر جىل بولدى، بيىلعى جازدىق دەمالىستا بارلىعى جاپ-جاقسى قايتىپ كەلدى، وقىپ ءبىلىم العاننىڭ نەسى جامان، مەنى جىبەرىڭىزشى…“- دەپ بەرىك بەكىمىمدى ايتىپ وتىنۋمەن بولدىم. مەنىڭ قىزعىندى تالابىمدى تۋىستارىم جەرگە قالتىرماي، شەشەمنىڭ قىزمەتىن ىستەپ، اقىرى ماقۇلدىعىن الدى.

باتىس-سولتۇستىك ۇلتتار ينستيتۋتىنداعى وقۋشىلىق ءومىرىم

1956-جىلى تامىز ايىنىڭ سوڭىندا، 30 نەشە وقۋشىنى ەكى مۇعالىم باستاپ، “ازاتتىق” ماركالى جۇك ماشيناسىنا وتىرعىزىپ، اقسايدان لانجوۋ قالاسىنا قاراي جول الدى. ءبىز اۆتوموبيلدىڭ كەبەجەسىنە شىققاننان كەيىن، كورپە-ساندىعىمىزدى استىمىزعا قويىپ، ەكى قاتار بولىپ تىزىلىپ، كەبەجانىڭ قابىرعاسىنا سۇيەنىپ وتىردىق. سيماعانىمىز كەبەجەنىڭ ورتاسىنا، كورپە-ساندىعىمىزدى قويىپ، ارقامىزدى ءوزارا سۇيەستىرىپ جايعاستىق. ءبىز بۇرىن اۆتوموبيلگە وتىرىپ كورمەگەندىكتەن، اۆتوموبيلگە وتىرعان سونداي راحاتتى سەزىلىپ، ءماز-مايرام بولىپ، ۇزاق جولدىڭ ازابىن بىتتەي دە سەزىنەر ەمەسپىز! ءبىز سول كۇنى دۇنحۋاڭ اۋدانىنا كەلىپ، ءبىر تورتكىل قوراداعى جاتاعان ۇيلەردە، كيىمىزدى شەشپەي قيسايا-قيسايا كەتتىك. ەرتەسى تاڭ سارىدەن، اتتانىپ ءانشي اۋدانىنا جول الدىق. ءبىز ءانشي اۋدانىنا كەلگەندە، قاس قارايىپ كەتتى. اۆتوموبيلدەن تۇسكەننەن كەيىن، سۋىق سۋ مەن ءوزىمىزدىڭ الىپ جۇرگەن ازىعىمىزدى قاۋجال قىلىپ، ءبىر جىڭىشكە وزەننىڭ جاعاسىنا تۇنەدىك. ءۇشىنشى كۇنى جيۋچۋانعا جەتىپ، تاعىدا دالاعا تۇنەپ شىقتىق. ءتورتىنشى كۇنى جاڭيەعا جەتىپ، ءبىر قورانىڭ ىشىنەن كوز شىرىمىمىزدى الدىق. بەسىنشى كۇنى تۇستەن كەيىن پويەزعا وتىرىپ، التىنشى كۇنى تۇستەن كەيىن باتىس-سولتۇستىك ۇلتتار ينستيتۋتىنا جەتتىك.

مەكتەپكە كەلگەننەن كەيىن، مەن قازاق ۇلتى وقۋشىلارىنا ارنالعان دايىندىق كلاسىنا ءبولىندىم. كلاسىمىزدا 20 نەشە وقۋشى بولدى، ەڭ ۇلكەنىمىز 20 جاسقا ىلىنگەن، ەڭ كشىمىز 11 جاستا بولدى. ساباعىمىز دەرلىك قازاق تىلىندە باستاۋىشتىڭ ەكىنشى جىلدىعىنىڭ ساباقتارىنان باستاپ ءوتىلدى. كلاس جەتەكشىمىز بيىك بويلى، ءبۇيرا شاشتى، كەڭ يىقتى، ەڭگەزەردەي ەر مۇعالىم ەكەن. ول قازاقشا، حانزۋشاعا جەتتىك، ونىڭ ۇستىنە ورىسشا بىلەدى ەكەن. ول بىزگە قازاق ادەبيەتى مەن قازاق گراماتيكاسىن ءوتتى. ول تۇرمىستا ىسكەر، قىزمەتتە جاۋاپكەرشىلىگى كۇشتى قىزعىندى جان ەكەن. ول بىزگە ءبىلىم ۇيرەتۋمەن بىرگە، ادام بولۋدىڭ قاعيدالارىن ايتىپ، بارلىعىمىزعا ءوز قىز-ۇلدارىنداي ماملە جاسايتىن. بىزدە بۇنداي قورمال مۇعالىمىمىزدىڭ مەيىرىنە شومىلىپ، ءوزىمىزدى باقىتتى سانايتىنبىز. سوندىقتاندا بولار، كلاسىمىز سونداي ىنتىماقتى، ءوزارا كومەكتەسىپ، ءوزارا ۇيرەنىپ، “ءبىر جاعادان باس، ءبىر جەڭنەن قول شىعارىپ”، ۇيرەنۋدە وتە تىرىسشاڭ بولىپ، مەكتەپتىڭ ءار قانداي قيمىلدارىنا بەلسەندى قاتىناساتىنبىز. سول كەزدە، مەكتەپتىڭ مىندەتتى ەڭبەگى بىرشاما كوپ بولاتىن. كلاسىمىزداعى وقۋشىلار  جۇمىستان تايىنباي، ارامسىنباي ەڭبەككە بەلسەندى قاتىناسىپ، ىڭ-شىڭسىز، تاپسىرىلعان جۇمىستى تىڭعىلىقتى بىتىرەتىنبىز. ول كەزدە، وقۋشىلاردىڭ تۇرمىسى وتە جاقسى بولاتىن، جاتقانىمىز قابات ءۇي، تۇرمىستا ىشەر اسقا شەكتەۋ قويمايتىن. وقۋشىلاردىڭ جازدىق، قىستىق كيەر كيىمىن مەكتەپ ءبىر تۇتاس تاراتىپ بەرەتىن. ونىڭ ۇستىنە ءار اي سايىن ءيىس سابىن، كىر سابىن، ورامال، ءتىس پاراشوگى سياقتى تۇرمىستىق بۇيىمدار الاتىن ازىن-اۋلاق اقشادا تاراتىپ تۇراتىن ەدى.

مەكتەپكە بارعان جىلى قىستا، مەن وكپە اۋرۋىنان اۋىرۋحاناعا جاتىپ قالدىم. شيپاگەردىڭ دەن قويا ەمدەۋىمەن، كوپ وتپەي، تاۋىرلەنىپ اۋىرۋحانادان شىقتىم. الايدا، اۋىرۋحانادان شىعار دا شيپاگەر مەنىم ءبىر-ەكى اي دەمالۋىم كەرەك ەكەنىن ايتتى. سونىمەن مەكتەپ تاعىدا بىرنەشە اۋىرعان وقۋشىلارمەن بىرگە ءبىر جاعىنان ەمدەلىپ، ءبىر جاعىنان دەمالۋىمىز ءۇشىن وڭاشا جاتاعان ۇيگە ورنالاستىردى. مەن حانزۋشا بىلمەيتىندىگىمنەن باسقا ۇلت وقۋشىلارىمەن ارالاسۋدان كوپ قينالىپ ءجۇردىم. ونىڭ ۇستىنە پەش جاققاندى دا بىلمەيتىن ەدىم. باعىما جاراي، ىشىمىزدە ءبىر تيبەت جىگىتشاق بار ەكەن، ول ماعان ۇدايى كوڭىل ءبولىپ، حانزۋشا ۇيرەتىپ، پەش جاققاندى ۇيرەتىپ، تەز ارادا توننىڭ ىشكى باۋىنداي ارالاسىپ كەتتىك.

  1958-جىلى قاراشادا، مەن تاعىدا اق قان اۋىرۋىنا شالدىعىپ، اۋىرۋحانادا ەس-تۇسىمدى بىلمەي ءبىر اپتا قۇتقارۋ بولمەسىندە بولىپ، توسەكتەن تۇسە الماي تابانى كۇرەكتەي ءبىر اي جاتتىم. سول كەزدە، مەنىم جاۋاپتى شيپاگەرىم لي جينحۇي مەنىم جانىمنان كەتپەي 20 نەشە كۇن جاتىپ-تۇرعانىم مەن ءىشىپ-جەمىمە دەيىن ءوزى ورنالاستىرىپ، اكە-شەشمدەي مەيىرمەن قاراپ كەلدى. ونىڭ ۇستىنە ارناۋلى مامانداردى شاقىرىپ اكەلىپ، اۋىرۋىمدى ايقىنداتىپ، ۇزدىكسىز اقىل-كەڭەستەرىن الىپ تۇردى.

مەنىم ناۋقاسىم اق قان اۋىرۋى بولعاندىقتان دەرەۋ قان بەرۋ قاجەت بولدى. سول كەزدە، قان قويماسى بولماعاندىقتان مەكتەپ بۇكىل وقىتۋشى-وقۋشىلاردى ماعان قان بەرۋگە اتتانىسقا كەلتىردى. ناتيجەدە كلاس جەتەكشىمىز بەن ەكى حانزۋ وقۋشىنىڭ قان ءتيبى مەنىكىمەن ۇقساس كەلىپ، ماعان وزدەرىنىڭ قانىن اتادى. سونىمەن، شيپاگەر، وقىتۋشى-وقۋشىلاردىڭ بۇكپەسىز قارايلاسىپ، كومەك قولدارىن سوزۋىنىڭ ارقاسىندا، مەن اۋىرۋ حاۋپىن جەڭىپ، ەكىنشى رەتكى ومىرگە يە بولا الدىم. مەن ەكى رەت اۋىر ناۋقاسپەن ساباقتان قالسامدا، مۇعالىمدەر مەن ساباقتاستارىمنىڭ كومەكتەسىپ، كومەك قولدارىن سوزۋى مەن ءوزىمنىڭ تىرىسشاڭدىعىمنىڭ ارقاسىندا، وقۋ ناتيجەم ۇزدىك جاقسى بولىپ كەلدى، ءبىرىنشى رەتكى ەمتيقاندا موزىكادان باسقا ساباقتاردان تۇگەلدەي 5 ءنومىر الدىم. دايىندىق كلاسىن بىتىرگەننەن كەيىن، مەن پەگادوگيكا پاكىلتوتىنان تاعىدا ءۇش جىل ساباق الدىم. ءدال سول كەز، ەلىمىزدىڭ ەڭ قيىنشىلىق ۋاقىتى بولىپ، حالىقتىڭ تۇرمىسى ەڭ جاپالى كەزى ەدى. مەن سونداي، تاريحي جاعدايدا دا، وقۋىمنان ەشقانداي بوساڭسىماي، 1962-جىلى قازان ايىندا، وقۋىمدى تابىستى اقىرلاستىرىپ، تۋعان جەرىمە قايتتىم.

  1961-جىلى قىستا، مەنىڭ اپايىم لانجوۋعا كەلىپ اۋىرۋحاناعا جاتتى. اۋىرۋحانادان شىققاننان كەيىن اۋىلعا جالعىز قايتا المايتىن بولعاندىقتان، مەن مەكتەپتەن 7 كۇن رۇحسات الىپ، اۋىلعا اپاراتىن بولدىم. مەكتەپ مەنىڭ جولدىق تاماعىما 7 جىڭ استىق بەلەتىن بەردى (سول كەزدە ءبىزدىڭ مەكتەپ استىق بەلەتىمەن تاماق بەرەتىن) . مەن ۇيگە كەلگەنشە ەكى ادامنىڭ تاماعىنا 6 جىڭ استىق بەلەتىن ىستەتتىم. اۋىلداعى ادامداردا استىق بەلەتىمەن تاماق الادى ەكەن، بەلەت جوق بولسا، تاماق بەرمەيدى ەكەن. سونىمەن، ءبىزدىڭ وتباسىنداعى 4 جانعا بەرىلگەن تاماقتى بەس ادام شالا قۇرساق قاۋجال قىلدىق. مەن ۇيدە ەكى-ءۇش كۇن تۇرعاننان كەيىن، كەتپەكشى بولىپ، قالعان 1 جىڭ استىق بەلەتىمە، اۋىلدىڭ دادۇيىنە بارىپ، 1 جىڭ توقاش ساتىپ الدىم. الايدا، بۇل مەنىڭ جولدا كورەك قىلۋىما جەتپەيدى، ونىڭ ۇستىنە ساپارعا شىعۋعا رۇحسات كۋالىگىم دە جوق، ەندى قاتۋ كەرەك؟ مەن امالسىزدان دادۇي باستىعىن ىزدەپ بارىپ، احۋالىمدى ايتىپ ەدىم، ول كىسى: “وندا مەن دادۇي زات باسقارۋشىسىنان 3 جىڭ توقاش الىپ بەرەيىن، اقشاسىن الماي-اق قويسىن. ءوزىڭدى ەرتىپ بارىپ، باداننىڭ اسكەري بەكەتىنەن ساپارعا شىعۋعا رۇحسات كۋالىگىندە الىپ بەرەيىن. سونىمەن بىرگە ولاردان ەرتەڭ پويەز بەكەتىنە جۇرەتىن اسكەري اۆتوموبيل بارما سۇراستىرايىن، اسكەري اۆتوموبيل بولسا، باعىم جاندى دەي بەر، ول قولايلى، سەنى شيادۇڭعا جەتكىزسە، ولار امالىن تاۋىپ، پويەز بەكەتىنە جەتىكىزىپ، بەلەتىڭدى الىپ بەرەر ەدى”- دەپ، مەنى ەتىپ دادۇيدىڭ زات باسقارۋشىسىنان توقاش الىپ، بادان اسكەري بەكەتىنەن ساپارعا شىعۋعا رۇحسات كۋالىگىندە جوندەتىپ بەردى. جولىمىز بولىپ اۆتوموبيلدە تابىلدى، ونىڭ ۇستىنە اسكەري بەكەت باستىعى ءبىزدى تاماققا ۇسىنىس ەتتى. سول كەزدە، اسكەري ورىنداردا استىقتى شەكتەمەيتىن، ولاردىڭ دايىنداعان پالاۋ-سايىنەن تويعانىمشا جەدىم. ەرتەسى ەلەڭ-الاڭدا، شەشەم مەنى تۇيەگە مىنگىزىپ، اسكەري بەكەتكە الىپ كەلدى. اسكەري بەكەتتتىڭ اۆتوموبيلى دايىن تۇر ەكەن، مەن كەلە سالىپ، اۆتوموبيلگە وتىرىپ ءجۇرىپ كەتتىم. شەشەم ارتىمنان قيماستىقپەن قارامىز ۇزىلگەنشە قاراپ قالدى. شىركىن، ول كىسى قاشان ەسىن جيىپ ۇيگە قايتتى ەكەن دەسەڭىزشى!

مال شارۋاشىلىق شەبىندە

1962-جىلى قازان ايىندا، باتىس-سولتۇستىك ۇلتتار ينستيتۋتىنان ءبىتىرىپ ۇيگە قايتىپ كەلگەننەن كەيىن، كوممۋناعا قاتىناسىپ، كوللەكتيۆ جۇمىسقا ورنالاستىم. قىستا، كوممۋنا باستىعى مەنى اعاششى ۇستازعا قولعانات بولىپ، كيىز ءۇيدىڭ اعاشىن (كەرەگە، ۋىق، شاڭىراق، كەبەجە قاتارلىلار) باسۋعا ورنالاستىردى. قىستىڭ كۇنى قاقاعان اياز بولسادا، ءبىز سىرتتا جۇمىس جۇرگىزەتىنبىز. كوكتەمدە، مالشىلاردىڭ كوشى-قونىنا جاردامداسىپ، ولارعا كوشى-قون تۇيەسىن جەتكىزىپ، كوشكەندە جۇك ارتىسىپ، قوي ايداسىپ دەگەندەي شارۋالارىنا كومەكتەسەتىنبىز. ءتول كەزىندە كوممۋنا باستىعى ەڭبەككۇشى جەتىسپەيتىن وتباسىنداعىلارعا جاردامداسۋعا جۇمسايتىن. قوي قىرقىپ، ەشكى تارايتىن كەزدە، مەن ەرەسەن قاربالاستىققا تۇسەتىنمىن. مىنا ۇيدىڭ قويىن قىرقىپ، ەشكىسىن تاراپ بولا سالا، كەلەسى ۇيگە اتتىلى-جاياۋ بارىپ جاردامداسىپ، ەشقانداي مۇرسام بولمايتىن. ءجۇن مەن ءتۇبىت ءتۇسىپ بولعاننان كەيىن، قالتىننىڭ ۇلكەن سورسۋىنا اكەلىپ جيناپ، ساۋدا سەرىكتىگىنىڭ اۆتوموبيىلنە باسىپ بەرىپ، اۋدانعا جونەلتەتىنبىز. مال شارۋاشىلىعىنىڭ قاتتى قايىرىم كەزى وتكەننەن كەيىن، بىراز سايابىرلاپ قالاتىنبىز، سوندا دا، مالشىلار جايلاۋعا شىعاتىن كەزدە، ولارعا ات-كولىك جەتكىزىپ، كومەكتەسىپ، كوشىرىپ قوندىراتىنبىز. كۇزگى قىرقىم كەزىندە، تاعىدا قوي قىرقىپ، ءجۇن ساباپ، كيىز باسۋعا جاردامداساتىنبىز.

1968-جىلى تامىزدا، الاسۇرعان «مادەنيەت زور توڭكەرىسى» باستالىپ، “تاپتىڭ جاۋلارىنا” سىلەيتە سوققى بەردى. ءبىزدىڭ “وتباسى قۇرامىمىز جاقسى ەمەس” بولعاندىقتان، توڭكەرىستىڭ ءورتى مەنىدە شارپىدى. “توڭكەرىسشىل بۇقارالار” مەنى بىرنەشە كۇن كۇرەسكە العاننان كەيىن، نە كىنام بار ەكەنىن دە ايتپاي، كوممۋناعا ءتۇسىرىپ مال باعۋعا بۇيىردى.  سونىمەن، مەن ساۋلىق قوي، ەشكى، سول جىلعى ءتولى بار 500 قويدىڭ ارتىنان ءتۇستىم. سول كەزدە، جۇبايىم ەكەۋمىزدىڭ ۇستىمىزدەگى كيىمىمىز بەن ۇيىقتاعاندا دەنەمىزگە جامىلاتىن  كورپەدەن باسقا ەشقانداي دۇنيە-مۇلىكىمىز جوق ەدى. قىلاياعى قوي باعۋعا قاجەتتى قارا قوستىڭ ءوزى جوقتىڭ قاسى ەدى. ەشقانداي امال بولماعانسوڭ، اقىرى كوممۋنا باستىعىنا جاعدايىمىزدى ايتتىم. الايدا، كوممۋنا باستىعى ءوزىمىزدىڭ امال تاۋىپ، ءبىر جايلى ەتۋىمىزدى بۇيىردى. ءبىز امالسىزدان تامتىعى قالماعان قارا قوسىمىزدى جاماپ-جاسقاۋمەن عانا بولدىق. بىزگە بەرگەن مالدىڭ كۇيى ناشار، ارىق پۇراق بولىپ، ەشكىلەر اقسىز تۋىپ، ۇلكەن قيىنشىلىق اكەلدى. ءبىز ەنەسى اقسىز تۋعان ىلاقتارعا سارى ۇن كوجە بەرىپ، ەنەسىنە جوڭىشقا، ءشوپ ورىپ بەرىپ، تولىنە ارەڭ كەپىلدىك ەتىپ وتىردىق. ءبىز كۇزەۋلىك قالتىننىڭ اقتاسىندا ءبىر اي وتىرعاننان كەيىن،  كوشىپ دارداي الىستاعى كوكسەرىدەگى قىستاۋلىققا كەلمەكشى بولىپ، كوممۋناعا بارىپ ەدىك، جۇك ارتاتىن جالعىز عانا تۇيە شەشىم ەتىپ، مال ايدارعا “بۇت ارتار” شەشىم ەتپەدى. سونىمەن جاياۋ-جالپى جۇك جەتەكتەپ، قوي ايداپ كوشۋگە ءماجىبور بولدىق. كوش بويى ءيت-قۇس قاتتى بولعاندىقتان، ەرۋ بولعان جەرىمىزدە ۇيقى كورمەي قوي كۇزەتۋمەن بولدىق. ءبىز كوشكەننىڭ ءبىرىنشى كۇنى اق ەكى سەركەش ارىقتاپ قالدى، مەن ونى تۇيەگە تەڭدەپ، ەرۋ وتىرعان جەرىمىزگە اكەلىپ، ءشوپ بەرىپ وتتىقتىرىپ ەرتەسى مالعا ىلەستىرىپ الدىم. كوش بويى بۇنداي احۋالدار ۇدايى كەزىگىپ وتىردى، مەندە وسى امالمەن مالدىڭ بىرەۋىندە تاستاماي ايداپ قىستاۋلىققا ءولدىم-تالدىم دەگەندە ايتەۋ جەتىپ الدىم. قىستاۋلىققا كەلگەننەن كەيى، كۇيى ناشار ارىق-پۇراقتاردى ۇيگە الىپ قالىپ ءشوپ بەرىپ، بولماسا ءۇيدىڭ جانىنداعى قورىپ وتىرعان جەرگە وتتاتىپ، ءبىر مالدا شىعىن قىلماي، سول جىلعى ءتولدى جۇزدە-ءجۇز ىلەستىردىك. بۇل جىلى، مەن كۇرەسكە الۋ جيىنىنان باسقا جيىندارعا قاتىناسۋىما رۇحسات ەتىلمەدى. تۇرمىسىم وتە تارشىلىق بولىپ، قولىمدا اقشا بولماعاندىقتان، ۇدايى باسقالاردان قارىز الىپ، استىق، ءشاي الىپ، كۇندەلىكتى تۇرمىسىمىزدى كەپىلدىك ەتىپ ءجۇردىم. الايدا، العان استىعىمىز شامالى بولعاندىقتان، كوبىندە سارى ۇن جەيتىنبىز، ەت بالاسى دەگەندى كورمەيتىنبىز. ەشكىمدە كەلىپ “حالدارىڭ قالاي” دەپ تە جاتپايتىن. جەلتوقساننىڭ اياعىندا، گۇڭشەنىڭ سەكراتارى  كوكسەرىدەگى  الدە بىرەۋدىكىنە كەلىپ جيىن اشادى ەكەن دەپ ەستىپ، جول توسىپ كەزىگىپ،  تۇرمىسىمداعى قيىنشىلىقتارىمدى ايتتىم. ول سوندا عانا ەكى تۇياق سوعىم مالىن شەشىم ەتتى (ادەتتە ءبىر ادامعا سوعىمعا ەكى قويدى تامىز، قىركۇيەك ايىندا تاراتىپ بەرەتىن). كەلەسى جىلى 500 سالىق قوي باعۋعا مىندەتتەلدىم، بۇل ارالاس قورالى قويدى جايۋدان جەڭىل بولعانىمەن، كولىك شەشىم ەتىلمەگەندىكتەن، نەڭىزىنەن جاياۋ جايۋشى ەدىم. ءۇشىنشى جىلى تاعىدا ساۋلىق قوي باعۋعا تاعىلدىم. وسى ءۇش جىلدا بىردە-ءبىر ادام كەلىپ، ماعان جاردامداسىپ كورمەدى. كەرىسىنشە، قوي قىرقاتىن قاربالاس ماۋسىمدا، كوممۋنا مەنى شاقىرىپ الىپ، كوللەكتيۆتىك قوي قىرقۋ، ەشكى تاراۋ جۇمىستارىنا قاتىناستىرىپ، ون كۇن، جارىم اي دەگەندە ارەڭ ۇيگە قايتاراتىن. وسى كەزدەردە، قويدى ايەلىم مەن باۋىرىم قاراپ قالاتىن. مەن ءۇش جىل قوي جايىپ، جەل ايداعان قاڭباقتاي بولىپ، ءار ءتۇرلى ازاپتاردى باستان كەشىردىم، الايدا، كەزىكتىرگەن ازاپتار مەن قيىنشىلىقتاردى جەڭە وتىرىپ، ءار جىلى ءتولدى جۇزدە-ءجۇز ىلەستىرىپ، كۇڭشەنىڭ تاپسىرعان ءوندىرىس مىندەتىن ورىنداپ وتىردىم.

جيىرما جىلدىق وقىتۋشىلىق

1963-جىلى تامىز ايىندا گۇڭشە اۋداندىق وقۋ اعارتۋ مەكەمەسىنىڭ مەنىڭ قۇرىلىس گۇڭشەسىنىڭ باستاۋىش مەكتەبىنە مۇعالىم بولۋىم جونىندەگى ۇقتىرۋىن تاپسىرىپ الدى. قۇرىلىس باستاۋىش مەكتەبىندە بۇرىن ەكى مۇعالىم بار بولاتىن. بىرەۋى 1955-جىلى شينجياڭنىڭ ىلە وبلىسىنان اقسايعا ءبولىنىپ كەلگەن ەسەنبەك دەگەن قازاق مۇعالىم دا، ەندى بىرەۋى 1962-جىلى جيۋچۋان مۇعالىمدەر مەكتەبىنەن ءبىتىرىپ، اقسايعا ءبولىنىپ كەلگەن جاڭ جيجۇڭ دەگەن مۇعالىم بولاتىن. مەن مەكتەپكە كەلگەننەن كەيىن ەسەنبەك مۇعالىم اۋداندىق باستاۋىش مەكتەپكە اۋىسىپ كەتتى. مەكتەپتە ەكى ات، ەكى قازاق ءۇي بار ەكەن. ەكى قازاق ءۇيدىڭ بىرەۋى مۇعالىمدەردىڭ ءىسحاناسى مەن جاتاعى دا، ەندى بىرەۋى ساباقحاناسى بولاتىن. مەكتەپتىڭ بۇدان باسقا ەشقانداي دۇنيە-مۇلكى جوق ەدى. قىركۇيەك ايىندا، مەكتەپ باستالاردا اۋدانعا كەلىپ وقۋلىق الدىم. قايتاردا تولتىرىپ سالعان ەكى داعار وقۋلىق پەن تاپسىرما داپتەردى الىپ ساۋدا سەرىكتىگىنىڭ اۆتوموبيلىنە وتىرىپ قايىزعا كەلدىم. سول جەردەن ءبىر دونەجىن تۇيە قارىز الىپ، ەكى داعار كىتابىمدى تۇيەگە تەڭدەپ، جاياۋ جەتەكتەپ بادانعا كەلدىم.سول جەردەن كەشكى تاماق ءىشىپ العاننان كەيىن، ايدىڭ تۋعانىن توسىپ وتىرىپ، ون مولشەرىندە اي تۋعان سوڭ، تۇيەمدى جەتەكتەپ نۇقتىل مەن ورتا باستاۋدىڭ باعىتىن بەتكە الىپ جولعا شىقتىم. قايىزدىڭ بادانىنان ورتا باستاۋدىڭ ارالىعى 50 كيلومەتر بولاتىن، مەن تاڭ اتقانشا جاياۋ ءجۇرىپ، ەرتەسى ون ءبىر مولشەرىندە نۇقتىلعا جەتتىم. سول كەزدە، نۇقتىلدىڭ سازدىعنىڭ شەتىندە دۇنحۋاڭدىقتاردىڭ جازدا مال باعىپ وتىرعان جيىرما جاتاعان ءۇيى بار بولاتىن. مەن وقۋلىقتارىمدى ۇيگە كىرگىزىپ قويىپ، جالعاستى ورتا باستاۋعا جول الىپ، كۇن باتايىن دەگەندە ءبىر مالشىنىڭ ۇيىنە كەلدىم. سول ۋاقىتتا، اۋداننان توتە نۇقتىل، ورتا ورتا باستاۋعا قاتىناس قاتىنامايتىن. اۋدانعا جۇمىس بىتىرۋگە بارۋ ءۇشىن كولىكپەن قايىزعا كەلىپ، سول جەردەن كومكە توسىپ، بولماسا، ات-تۇيەمەن اۋدانعا كەلىپ، جۇمىستارىن بىتىرگەننەن كەيىن قايتادان ات-تۇيەمەن قايتىپ كەلەتىن. مەكتەبىمىزدە 50 وقۋشى، 5 جىلدىق بار ەكەن. 5 جىلدىقتىڭ بالاسى تۇگەلدەي ءبىر عانا كيىز ۇيدە (ساباقحانا) ساباق تىڭدايدى. ءبىرىنشى، ەكىنشى، ءۇشىنشى جىلدىقتارعا بىرگە، ءتورتىنشى، بەسىنشى جىلدىقتارعا بىرگە ساباق وتىلەتىن. مەن باستاۋىش مەكتەپتىڭ بارلىق ساباعىن قازاقشا وتەمىن. ال جاڭ جيجۇڭ مۇعالىم ءتورتىنشى، بەسىنشى جىلدىقتارعا حانزۋشا ساباق بەرەدى. ساباق مازمۇنى نەگىزىنەن جەكە سوزدەر مەن قاراپايىم سويلەمدەردى ۇيرەتەدى. مەن ساباقتان بۇرىن جاڭ جيجۇڭ مۇعالىمنىڭ دايىنداعان ساباعىن قازاقشاعا اۋدارىپ، جانىنا قازاقشا ماعىناسىن جازىپ بەرەمىن، ول مەنىم جازعاندارىمدى دوسكاعا كوشىرىپ جازىپ، سول بويىنشا وقۋشىلارعا ساباق بەرەدى. وقۋشىلار تۇگەلدەي ءوز ۇيلەرىنە نەمەسە تۋىستارىنىڭ ۇيىنە جاتادى. مەكتەپتىڭ وتىنىن وقۋشىلاردى ەرتىپ، تەرىپ الامىز، بولماسا گۇڭشە كوممۋناعا مىندەت تۇسىرگەننەن كەيىن، كوممۋنا ادام شىعارىپ ءتۇسىرتىپ بەرەدى. تۇندە ساباق دايىنداپ، تاپسىرما تەكسەرگەندە كارەسىن شام ىستەتەمىز، كەيبىردە كارەسىن شامدا ماي جوق بولىپ قالعاندا، وتىڭ جارىعىمەن ساباق دايىنداپ، تاپسىرما تەكسەرەمىز. وقۋشىلاردا ورىندىق-ۇستەل بولمايدى، ولار جامان-جۇتىق كيىز، تەرىنى قۇيىرىقتارىنا توسەپ، تىزەلەرىن ۇستەل ورنىنا پايدالانادى.

1964-جىلى جازدا، كۇڭشە ءۇي سالۋدى قولعا الىپ، بۇكىل گۇڭشەنىڭ ورگاندارى مەن قىزمەتكەرلەرىن اتتانىسقا كەلتىرىپ، شىم اۋدارىپ، ءۇيدىڭ ەدەن تاسىن تاسىتتى. جاڭ جيجۇڭ مۇعالىم ەكەۋمىزدە قولىمىز بوساي قالعاندا ەڭبەككە قول قابىسىمىزدى تيگىزە جۇردىك. ءۇي سالىنىپ بولعاننان كەيىن گۇڭشەنىڭ دەنساۋلىق بولىمىندەگى شيپاگەرلەر مەن مەكتەپتەگى ەكى مۇعالىمعا جاتاق بەرىلدى. سونىمەن جاڭ جيجۇڭ مۇعالىم ەكەۋمىز مەكتەپكە ارناپ سالىنعان جاتاققا كوشىپ كىردىك. وقۋشىلار كيىز ۇيگە جاتىپ، كيىز ۇيدەن ساباق الاتىن بولدى. قىس كۇندەرى تۇندە نەشە قاتىم تۇرىپ، وقۋشىلاردىڭ كورپەسى اشىلىپ، توڭىپ قالعانى بارما دەپ شارلاۋ جۇرگىزىپ تۇراتىنبىز. 1965-جىلى كۇزدە، كۇڭشە مەكتەپكە ساباقحانا، جاتاق، اسحانا سالدى. سونىمەن كوپ ساندى بالالار مەكتەپكە جاتىپ وقۋ ورايىنا يە بولدى. جاعاتىن كومىر بولماعاندىقتان، وتىنىمىزدى ءوزىمىز الىپ، كوتەرىپ اكەلەمىز، نەمەسە الىپ قويىپ، گۇڭشەنىڭ ات ارباسىمەن مەكتەپكە تاسىپ الامىز. مەن وقۋشى بالالاردى ءوز بالالارىمداي ايالاپ، تۇرمىستارىنا ۇدايى كوڭىل ءبولىپ، تۇرمىستارىنا قارايلاسىپ تۇرامىن، كىر جۋا المايتىن بالالاردىڭ كىرىن جۋىپ، جىرتىلعان كيىمىن جاماپ بەرۋ كۇندەلىكتى جۇمىسىمنىڭ ءبىر ءبولىمى بولاتىن. “مادەنيەت زور توڭكەرىسى” كەزىندە كوممۋنانىڭ قويىن باقتىم. 1971-جىلى كۇزدە، گۇڭشە ەشقانداي قورتىندى جاساماي-اق (ءامالياتتا قورتىندى شىعاراتىنداي ماسەلەدە ەمەس ەدى)، مەنى قايتادان مەكتەپكە كەلىپ ساباق ءوتۋىمدى ۇيعاردى. مەكتەپكە كەلگەننەن كەيىن، بۇرىنعىداي وقۋ-اعارتۋ كاسىبىممەن شۇعىلدانا بەردىم. كەيبىر كەزدەردە، گۇڭشە قۇجات ءتۇسىرۋ نەمەسە جيىن اشۋ قاجەت بولعاندا، شاقىرىپ اپارىپ اۋدارما ىستەتەدى. ءار جىلعى مال شارۋاشىلىقتىڭ قاربالاس ماۋسىمىندا، گۇڭشەنىڭ ورنالاستىرۋى بويىنشا كەدەي وتباسىلارىنا بارىپ قوي تولدەتىسەمىن. بۇل كەزدە، مەكتەپتىڭ مۇعالىمدەرى دە كوبەيىپ قالعان، وقىتۋشى-وقۋشىلار تۇگەلدەي جاتاعان ۇيگە كىرىپ، اندا-ساندا بولماسا كومىر جاعا الاتىن جاعدايعا جەتكەنبىز. بۇل كەز، مەكتەپتىڭ جان-جاقتىلى قىزمەتتەرى ارناعا تۇسكەن كەز بولدى. 1979-جىلى قاراشانىڭ 10-جۇلدىزى كۇنى پارتيا ۇيىمى مەنى كانديدات پارتيا مۇشەلىگىنە قابىلدادى، سونىمەن كوكەي تەستى بولعان پارتياعا كىرۋ ارمانىمدا شەشىمىن تاپتى. سول جىلى قىركۇيەك ايىندا، اۋداندىق وقۋ-اعارتۋ مەكەمەسى ماعان اۋداندىق ورتا مەكتەپكە كەلىپ وقىتۋشى بولۋىمدى ۇقتىردى. اۋداندىق ورتا مەكتەپكە كەلگەننەن كەيىن، تولىق ورتانىڭ وقۋ تاۋساتىن كلاسى مەن تولىقسىز ورتا كلاستارىنا كلاس جەتەكشىسى بولىپ، ولارعا ساياسي، قازاق ادەبيەتى مەن گراماتيكاسى قاتارلى ساباقتار بەرىپ، مەكتەپ پەن وقىتۋشى-وقۋشىلاردىڭ سەنىمنە يە بولىپ، قۇرمەتىنە بولەنىپ، ماداقتاۋلارىنا يە بولدىم. 1980-جىلى رەسىمي پارتيا مۇشەلىگىنە قابىلداندىم. 1981-جىلى جازدا، اۋدان تولىق كۇندىك ۇلتتىق مەكتەپ قۇرۋ دايىندىعىن باستاپ، مەن مەكتەپتىڭ دايىندىق قىزمەتىنە قاتىناستىم. سول جىلى كۇزدە ۇلتتىق مەكتەپتىڭ وقىتۋ ءمۇدىرى بولىپ الماسىپ بارىپ، ەكى كلاستىڭ قازاق ادەبيەت ساباعىن بەردىم. 1982-جىلى قىركۇيەكتە، ۇلتتىق مەكتەپتىڭ ورىنباسار مەكتەپ باستىعى بولىپ تاعايىندالدىم. مەن مەكتەپ قىزمەتىندە، ءار قاشان ۇيىمنىڭ ۇيعارىمىنا بويسۇنىپ، بارلىق ىنتا پەيىلىممەن، تيسەلى قىزمەتىمدى تىڭعىلىقتى ىستەپ وتىردىم. ءاردايىم كاسىپتىك ىسكەرلىك پەن ساياسي جاۋاپكەرشىلىكتە بەرىك تۇرىپ، پارتيانىڭ وقۋ اعارتۋ ىستەرىنە ادالدىقپەن، مۇعالىم دا سەميا القاسىندىق بەساسپاپ رول ويناپ، ءبىر جاعىنان ساباق بەرىپ، ەندى ءبىر جاعىنان ادام تاربيەلەپ، ساباقحانادا مۇعالىم، تاماق ۋاقىتىندا اسپاز، تۇندە سەميا القاسىندىق قىزمەت وتەدىم. مەن ءوزىمنىڭ ناقتىلى قىزمەتىممەن بالالارعا دەربەس تۇرمىستىق قابىلەتىن ۇيرەتىپ، قايتكەندە وزىنە-ءوزى سەنىمدىلىك ورناتۋعا جەتەلەپ، مال شارۋاشىلىق وقۋ اعارتۋىنا قاجىرلى دا جاپالى تەر توگىپ، ىستىق جۇرەك قانىمدى ارنادىم.

 1982-جىلى قازاندا، ۇيىمدىق جاقتان مەنى ولكەلىك پارتيا مەكتەبىنە جارىم جىلدىق ۇيرەنىسكە جىبەردى، ۇيرەنىس اياقتاعاننان كەيىن ولكەلىك پارتيا مەكتەبىنىڭ وقۋ تاۋسۋ كۋالىگىن الىپ قايتتىم.

باسشىلىق ورىندا

1983-جىلى قاراشا، ۇيىم مەنى اۋكوم ۇيىمداستىرۋ ءبولىمىنىڭ ءبولىم باستىعىنا تاعايىندادى. مەن بۇل ورىندا، پارتيانىڭ كادىرلاردى باسقارۋ پرەنسيبىنە تاباندى بولىپ، كادىرلاردى باسقارۋ، تاربيەلەۋ، تاڭداۋ، مىندەتتەپ پايدالانۋ قىزمەتتەرىن مۇحيات ىستەدىم. اسىرەسە، تاڭداۋ، مىندەتتەپ پايدالانۋ جاقتارىندا مۇرالدى دا قابىلەتتىلەردى، دارىندىلاردى تاڭداۋعا تاباندى بولىپ، مىندەتتەپ پايدالانۋداعى جاعىمسىز قىلىقتارعا قارسى تۇرىپ، ءبىر ءبولىم تاڭداۋلى كادىرلەردى تاربيەلەپ، تاڭداپ قىزمەتكە قويدىم.

1987—جىلى اقپان ايىندا، اقساي اۋداندىق حالىق قۇرىلتايى تۇراقتى كوميتەتىنىڭ ورىنباسار ءمۇدىرى بولىپ مىندەتتەلدىم. بۇل قىزمەت ورنىمدا، قىزمەت بورىشىمدى اداقتاپ، ۇقىقتى حالىق ءۇشىن پايدالانىپ. نەگىزگى زاڭ، زاڭ، ساياسات، ءتۇزىم جانە جوعارعى حالىق قۇرىلتايلارىنىڭ قاۋلىلارىنىڭ دۇرىس اتقارىلۋى مەن اۋدانىمىزدىڭ ‹‹ااۆتونوميالى تارماقتارىنىڭ›› دۇرىس اتقارىلۋىنا ءوز ۇلەسىمدى قوستىم.

1990-جىلى اقپان ايىندا، مەن ساياسي ءماسىليحات اقساي اۋداندىق كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى، پارتگۇرپپاسىنىڭ سەكراتارى بولىپ كورسەتىلدىم. مەن ءتوراعالىق مىندەت مەرزىمىندە، جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسىنىڭ  كوپ پارتيا ىستەستىگى مەن ساياسي ءماسىليحات تۇزىمىن كەمەلدەندىرۋگە تاباندى بولىپ جانە دامىتىپ، بۇكىل اۋداننىڭ ساياسي ءماسىليحات مۇشەلەرى مەن ءار سالا قايراتكەرلەر ۇيىمداستىرىپ جانە جەتەكشىلىك ەتىپ، اۆتونوميالى اۋداننىڭ شارۋاشىلىق قوعامى، ۇلتتار ىنتىماعى مەن قوعام دامۋى قاتارلى جاقتاردان بەلگىلى ۇلەسىمدى قوستىم.

  2002—جىلى ماسىم ايىندا، مەن جاس دەڭگەيىم مەن دەنساۋلىق جاعدايىمدى ەسكەرىپ، الدىن الا دەمالىسقا شىعۋ ءوتىنىشىمدى تاپسىردىم. ايماق پەن ولكەلىك ۇيىمداستىرۋ ءبولىمى بۇل وتىنىشىمە قوسىلىپ، ورىنباسار ايماق دارەجەلى كادىر ايلىعى مەن داۋلانۋ ماملەسىمەن دەمالىسقا شىقتىم.

مەن ىلگەرىندى-كەيىندى ساياسي ءماسىليحات گانسۋ ولكەلىك كوميتەتى جەتىنشى، سەگىزىنشى كەزەكتى كوميتەتىنىڭ مۇشەسى، ج ك پ اقساي اۋداندىق كوميتەتى جەتىنشى، سەگىزىنشى، توعىزىنشى، ونىنشى، ون ءبىرىنشى كەزەكتى كوميتەتىنىڭ مۇشەسى اقساي اۋدانى ون ءبىرىنشى، ون ەكىنشى، ون ءتورتىنشى حالىق قۇرىلتايىنىڭ ۋاكىلى، اقساي اۋدانى توعىزىنشى، ونىنشى، ون ءبىرىنشى ساياسي كەڭەس مۇشەسى، تۇراقتى جوراسى بولىپ مىندەت وتەدىم.

كوپ جىلعى قىزمەت بارىسىندا، مەن پارتيا مەن حالىققا كوپتەگەن قىزمەتتەر وتەپ، بەلگىلى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزدىم. سونىمەن قاتار، ءىسجۇزىنەن شىنىعىپ، العا باستىم. اسىرەسە، ساياسي دەڭگەي، مادەنيەت ونەگە، قىزمەت قابىلەتى مەن ۇيىمداستىرۋ قابىلەتى جاعىنان كورنەكتى ىلگەرلەدىم، حالىق جۇرتشىلىعىدا قىزمەتىمە دەر كەزىندە ماداقتاۋلار ايتىپ، ىرازىشىلىعىقتارىن ءبىلدىرىپ كەلدى. مەن ىلگەرىندى-كەيىندى ءتورت رەت اۋدان دارەجەلى ۇزدىك پارتيا مۇشەسى بولىپ سيلاندىم، سونداي –اق، “بۇكىل اۋداندىق ۇزدىك وقىتۋشى”، “كورنەكتى ۇلەس قوسقان وزات جەكە”، “بەستە جاقسى مادەنيەتتى سەميا”، “ايماقتىق ۇزدىك وقىتۋشى”، “ايماقتىق بىرلىكساپ قىزمەتىندەگى وزات جەكە” ، “جيۋچۋان قالالىق سەنىمدى وتباسىنىڭ ۇلگىسى” ، “ولكەلىك پيونەرلەردىڭ ۇزدىك تاربيەشىسى” قاتارلى داڭىقتارعا يە بولدىم.

2002-جىلى ‹‹جۇڭحۋا ۇزدىك تۇلعالار جيناعى›› مەن ‹‹دۇنيە ۇزدىك ماماندار مەن دارىندىلار ەسىمدىگىنە›› كىرگىزىلدىم.

 

 

 



پىكىر قالدىرۋ

ءبىرىنشى بولىپ پىكىر قالدىرىڭىز!

avatar
  Subscribe  
ەسكەرتۋ