قۇتپان جىلى قۇتتى ءسوز

قاپاس اسەيىن ۇلىنىڭ جىل شالقىمالارى

(شالقىما-قارا ءسوز)

قاپاس اسەيىن ۇلى

«شاقىرىسىمەن اتەشتىڭ، اسپان استى نۇرلاندى»دەگەندەي بىزگە تاۋداي تابىسىن سيلاپ، تاۋقىمەتىن كوتەرىپ ارامىزدان قيماستىقپەن اتتانىپ بارا جاتقان تاۋىقتىڭ ايدارىنان سيپاپ، ۇركىتپەي جەمىن شاشىپ اتتاندىرىپ سالىپ، قۇتتى قۇتپان جىلىن قارسى الىپ وتىرمىز. ءيتى ءۇرىپ، قوي-ەشكىسى ماڭىراپ، جىلقىسى كىسىنەپ، سيىرى موڭىرەپ، تۇيەسى بوزداپ جاتاتىن قايران قازاق  دالاسى-اي دەشى؟! اناۋ بەتتە كۇشىكتەرىن ەرتكەن ءبىر توپ بالا ءجۇر اسىر سالىپ. انادايدا قۇرت قايناتقان شەشەمىزگە قاراپ جاتقان قارالا توبەت اندا-مۇندا باسىن كوتەرىپ اينالاسىنا قاراپ قويادى. ءبىر ۋاقىتتا  باسىن جۇلىپ الىپ كۇمىس جۇگەنىن سىڭعىرلاتىپ كەلە جاتقان اتتى قوناققا قاراي تۇرا جونەلدى. قوناقتىڭ الدىنان شىعىپ اتىنان ءتۇسىرىپ جاتقان اكەمىزدىڭ «شىق ءارى!» دەگەن سوزىنەن ىعىسا بەرگەن قارالا توبەت ەركەلەي قۇيرىعىن بۇلاڭداتىپ ءۇي ىرگەسىندەگى كوك جاساڭعا جايعان تەكەمەت ۇستىندە نەمەرەسىن ويناتىپ، ۇرشىعىن يىرىپ وتىرعان اق شىلاۋىشتى اجەمىزدىڭ جانىنا بارىپ، بالانىڭ وينىنا قىزىعا قاراپ جاتىپ قالدى. بۇل ونىڭ كۇندەگى ادەتى ەدى. اجەسى نەمەرەسىن «اينالايىن، كۇشىگىم!»دەپ ەركەلەتەدى. «ءيت− ادامنىڭ دوسى»، «ءيت− كيەلى حايۋان»، «ءيت− جەتى قازىنانىڭ ءبىرى» دەپ وعان قۇرمەتپەن قارايدى حالقىمىز. «جەتى قازىنا− ەلى ءۇشىن ەڭىرەگەن ەر، اقىلدا دا ارلى سۇلۋ ايەل، وقۋ-ءبىلىم، ەر قاناتى− ات، قىران بۇركىت، ءتۇزۋ مىلتىق، ۇشقىر تازى− ءيت». ءيت ادام جۇرەگىن تانىپ، يەسىنىڭ جانىن تۇسىنەدى. ول ءسىزدىڭ قۋانىش- كۇلكىڭىزدى، اشۋ- قايعىڭىزدى سەزەدى، ساعان كۇلمسىرەي دە قارايدى، اشۋلانا قاراعانى− ساعان مويىن سالىپ ىرىلداعانى. ءيت جىلى جەڭىل، ءساتتى جىلداردىڭ قاتارىنا كىرەدى. حالقىمىز«ءيتتى ءۇيدىڭ، مالدىڭ قۇتى؛ قورامىزدىڭ يەسى، ىرىسىمىزدىڭ كيەسى» دەپ بىلگەن. «ءيتتى يەسىمەن قيناسىن». «ءيتتى تەپكەن ىرىسىن تەبەدى». ءيت ءتورت تۇلىك مالدىڭ يەسىنەن كەيىنگى سەنىمدى قورعاۋشىسى، مالدى ورىسكە شىعارىپ، كۇن بويى قاراپ، قايتادان قوراعا ايداپ اكەلەتىن، تۇندە كۇزەتەتىن تاماشا قاسيەتتەرى بولعان. «جاقسى ءيت ولىمتىگىن كورسەتپەيدى»، «جاقسى ءيت جانعا ولجا».

پاي، پاي، ءومىر … !  ءيت ۇلىپ، قاسقىر جورتقان ساعىم دالا-اي، دەشى؟! وقىرانعان جەلىدەگى بيەلەر، قوساقتاعى قويلار، جامىراعان قوزىلار، جايلاۋ ءانىن شىرقان قىز- بوزبالالار جايلاۋ سانىنە ءسان قوسىپ تۇتاس دالا ءان ايتىپ، كۇمبىرلەتە كۇي شەرتىپ تۇرعانداي ەدى؛ جارتاسقا تىرەي سالعان قيى بويىڭىزدان كەلەتىن قويقورا؛ كوكتەر تەپشىپ، بايشەشەگى جايقالعان كوكتەۋ؛ بۇتا- بۇرگەنى ءان سالعان كۇزەۋلەر-اي، دەشى، پاي، پاي ءومىر… . شەشەمىز بەسىگىن الدىنا العان، سوڭىنان ءيتى ەرگەن سالقار كوش سالتاناتى – اي، دەشى، شىركىن، كوزدەن بۇلبۇل ۇشىپ بارادى عوي! شەشەمىزءبىزدى «كۇشىك، كۇشىك»دەپ ەركەلەتىپ، «كۇشىگىم» دەپ شاقىرۋشى ەدى. «ءيت پەن بالا تەڭ». «ءتىل-سۇق تيمەسىن»دەپ ءيتاياقتان اتتاتىپ جاتۋشى ەدى اجەمىز ءبىزدى. يتجەيدە كيىپ ەدىك كىندىك شەشەلەرىمىزدىڭ قولىنان. قايران، اجەلەرىمىز-اي، كىندىك شەشەلەرىمىز-اي، ءيت جىلىندا ساعىندىق قوي سىزدەردى، قايداسىزدار!؟ «يتكويلەكتى بۇرىن توزدىرعان»اعالارىمىز قايدا ءجۇر ەكەن دەشى؟!  سول شيكى ەت نەمەرەلەرىڭ، شوبەرەلەرىڭ؛ يتجەيدە كيگەن كىندىك بالالارىڭ بۇگىن اتا، اجە بولدى. سول اجەلەرىمىزدىڭ، شەشەلەرىمىزدىڭ الدىندا ءبىز ءالى «كۇشىكپىز» عوي. ءۇيدىڭ سالماسىن سالىپ، ىرگەسىن بەكىتىپ، تۇڭىلىگىن جاۋىپ، تىرەۋىشىن تىرەپ جۇرگەن شەشەمىز: «كەت-اي ءارى، بوراندى كۇنى ءيت پەن بالا قۇتىرادى دەۋشى ەدى!»دەپ اياعىنا ورالعان بالاسى مەن ءيتىنە ۇرسىپ جاتاتىن. سول قۇتىراتىن بالا دا ءيت تە ازايىپ بارادى عوي! پاي، پاي، ءومىر، وتەسىڭ دە كەتەسىڭ! يەسىن كورگەندە ەتەگىنە ورالىپ ەركەلەيتىن يتتەر-اي، قايداسىڭ؟! ءجۇرشى، كۇشىگىم، اجەمە ەرىپ تەزەك تەرىپ كەلەيكشى؛ اناۋ بەتتەگى كۇشىكتەرىن ەرتىپ كوبەلەك قۋعان بالالارعا بارىپ كەلەيىكشى!-دەيمىن ىشىمنەن ءوزىمە ءوزىم كۇبىرلەپ. قايداسىڭ؟ دەگەن ءوز داۋىسىما ءوز ميىمنىڭ ءىشى جاڭعىرىعىپ«قايداسىڭ، كۇشىگىم؟»دەيدى جاڭعىرىق قايتىپ. تاۋىق قايداسىڭ؟ دەيمىن الاساتىپ، بۇگىن تاڭەرتەڭ ءيتتىڭ ۇرگەنىنەن ويانىپ كەتىپ تاۋىقتى ساعىنىپ. كەشە قۇتپان جىلى قاشان كەلەسىڭ قۇت ەرتىپ دەپ الاساتىپ ەدىم. سويتسەم ساعىنعانىم كەشەگىم ەكەن دە الاساتقانىم ەرتەڭىم ەكەن. شىركىن، ءومىر، ءوستىپ ساعىندىرىپ، كۇتتىرىپ وتەسىڭ دە كەتەسىڭ. سودان «ايلانىپ ون ءبىرىنشى ءيت كەلەدى، ىرىس پەن نەسىبەسى كوپ كەلەدى. استىق كوپ، شارۋا مول، جانعا جايلى، ويلاعان كوڭىلگە ءدوپ كەلەدى.»دەپ ءوزىڭدى ءوزىڭ جۇباتا-جۇباتا بۇل ءومىردەن وتەسىڭ دە كەتەسىڭ. «ءيت جۇگىرتىپ، قۇس سالىپ» وتكەن كۇندەر-اي!

«اۋىل ءۇيدىڭ ءيتى الا بولسا، ءبورىنىڭ باعى»، «يەسىن سيلاعاننىڭ يتىنە سۇيەك تاستا»، «ءيت جاراسىن جالاپ بىتىرەر»دەيدى حالقىمىز بەرەكە-بىرلىككە شاقىرىپ «ەستىنىڭ ءيتى دە ەستى، ىلگەرى باسقاننىڭ ءيتى وتتايدى»، «ءيت ۇرەدى، كەرۋەن كوشەدى»دەپ. «ءيتتى تەپكەن ىرىسىن تەبەدى»، «ءيتى ساق قوراعا قاسقىر جولاماس، يەسى ساق قوراعا ۇرى جولاماس»، «ىلگەرى باسقاننىڭ ءيتى وتتايدى، كەرى كەتكەننىڭ كەلىنى ۇرى قىلادى». ءيت جالقاۋلاردى جاقسى كورمەيدى، «ءيت يەسىن قاپپايدى». «التاۋ الا بولسا اۋىزداعى كەتەدى، تورتەۋ تۇگەل بولسا توبەدەگى كەلەدى» دەگەندەي «ءيت باسىنا ىرىس توگىلگەن، قوي ۇستىنە بوز تورعاي جۇمىرتقالاعان» مىناۋ زاماندا «يتشە ىرىلداسپاي» «ءبىر جاعادان باس، ءبىر جەڭنەن قول شىعاراتىن»ىنتىماققا، بەرەكە-بىرلىككە نە جەتسىن! قۇتپان جىلى بارلىعىمىزعا قۇت سيلاسىن، بارلىق وتباستارىنا قۇت ۇيالاسىن!

                



پىكىر قالدىرۋ

ءبىرىنشى بولىپ پىكىر قالدىرىڭىز!

avatar
  Subscribe  
ەسكەرتۋ