الپىس ۇلاننىڭ الىمدى ءومىر ساپارى

اۆ: ءانۋار نۇرعازى ۇلى

اۋد: مارقابا مالىك ۇلى

-2014جىلدىڭ جاز ايىنىڭ التىن كۇن شۇعىلالى نۇرىن شاشىپ، ساحارادا  ساعىم ويناپ، التىن تاۋ توتىعىستاي تۇرلەنىپ، اينا كول ماساتىداي قۇلپىرعان ءبىر تاڭەرتەڭى. اقساي اۆتونوميالى اۋداننىڭ ءار ۇلت حالقى مارە-سارە بولىپ، باقىتتى كۇندەرىمەن اۋدان قۇرىلعاندىعىنىڭ 60 جىلدىق مەرەي تويىن قارسى الىپ جاتتى.

ءساندى كيىپ، قۋانىش شاتتىعىنا بولەنگەن كارى-جاس سىڭعىر كۇلكىمەن توعىسىپ، بۇرالا بيگە باسىپ، اسقاقتاتا ءان سالادى. مىنا جەردەن دومبىرانىڭ اسەم كۇمبىرىنە اقىنداردىڭ تولعاقتى جىرى قوسىلسا، انا جەردە الامان بايگەدەگى بالالار قيقۋى مەن قىزقۋارداعى جاستاردىڭ شاتتىق ازىلدەرى قۇلاققا كەلەدى. بارلىق حالىق ءدۇبىرلى توي قۋانىشىنا شومىلىپ، وزدەرىنىڭ اتا مەكەنگە دەگەن ماحاباتتارىمەن تويدى بيىك ورەگە كوتەرىپ، كورەرمەندەردى وزدەرىنە باۋراپ بارا جاتتى… وسىنىڭ ءبارى تۋعان جەر حالىقىنىڭ باستان كەشىرگەن ازاپتى كۇندەرىن ۇمىتتىرعانداي سەزىلەدى.

وسىنداي سەزىمدى تەربەپ، جۇرەكتى جەلپىندىرگەن ورتادا، ءوز كوڭىلىمنىڭ تەربەلىسىن ارەڭ تەجەپ وتىرعان مەن، قۋانىش شاتتىعىندا جۇرگەن ”ەڭ سۇيىكتى ادامدارىم“ : توقتاعان، ابىلەز، ءبىلال، كۇلىمحان، قۇمار، تۇرسىن، ابىلاي، باباقان، كۇلسىن، كارىمقان، ماتاي، قابياش، شامەش، كۇلزاتقان، نازيگۇل ت.ب لارعا ەرىكسىز قىدىرتا كوز تاستادىم…. ۋاقىت بەلگىسى ولاردىڭ اجارلارىنا وتكەن ومىردەن  تەرەڭ اجىم بەدەرىن سىزىپ، ساقال شاشتارىنا اق كىرگىزىپ ۇلگىرگەن ەكەن، ءبىراق بۇگىن ولار ءوزارا قالجىڭدارىن ايتىپ، قۇرمەتتى مەيمان مىنبەسىندە اسا كوڭىلدى بەينە بايقاتادى، كوپ ساندىلارى وسى دابىرالى تويعا نەمەرەلەرىن دە جەتەكتەي كەلىپتى.

مەن ولارعا  قاراپ وتىرىپ،  ءۇنسىز ويعاباتتىم. بارلىعى دا  ەجەلگىتانىس بەينە … كۇنى بۇگىنگە دەيىن وزگەرمەگەن دوستىق كوڭىلمەن جايراڭداي امانداسىپ جاتىر. وسىدان 54 جىل بۇرىن، اقساي اۋدانى الپىس بالانى تالداپ الىپ، باتىس-سولتۇستىك ۇلتتار ينستيتۋتىنا باعىتتامالى تاربيەلەۋگە اپارعان بولاتىن. سونىمەن ءبىز اۋىلدان الىس جەردە بىرگە ءومىر كەشىرىپ، ءوزارا جەبەۋ بولىپ، بىرلىكتە قۇلشىنىپ، توننىڭ ىشكى باۋىنداي ىشكىلىكتەسكەن تاتۋ-ءتاتتى  ساباقتاستاردان بولدىق. بىتىرگەننەن كەيىن ىلگەرىندى-كەيىندى اۋىلعا قايتىپ، ءار سالاعا قىزمەت ەتىپ، قول ۇستاسا ىلگەرلەپ، جاستىق شاعىمىزدى اۋىلعا ارناپ، اقىل-وي، دارىنىمىزبەن اقسايدىڭ جارىم عاسىرداعى ەڭ كوركەم سۋرەتىن بىرگە سالىپ، ادام ءومىرىنىڭ ەڭ اسەرلى داستانىن بىرگە جازدىق.

54 جىلدىق كۇن مەن ءتۇن كورگەن ءتۇس، اققان سۋ، سوققان جەلدەي وتكەن ءومىر تىزبەكتەرى بولىپ الىستا قالدى.  54 جىلدىق ءومىر ەلەستەرى بايىرعى جىبەك جولىندا توپىراققا تامىر تارتىپ  قالا بەردى…بۇگىنگى مەرەيلى مەرەكەدە، شيرەك عاسىردان كەيىنگى قاۋىشۋ تاريح ەستەمەلەرىن سىزىپ، بۇرىنعى كەشىرمەلەر ەلەسى مەنىڭ وي ولكەمنەن  اپ-ايقىن كۇيدە ءبىر-بىرلەپ وتە باستادى… ول بەينە ادەمى ولەڭ شۋماقتارىنداي تىركەسىپ، كوڭىلىمدى شالقىتا بەردى.

 

الپىس ۇلان-الپىس ءۇمىت

 

ءبىزدىڭ ۇلكەن اترەت كوشىپ بەسباستاۋعا كەلىپ ورنالاستىق. ءبىز ءبىر توپ بالا اۋەلگىمىزشە، جارىم كۇن وقىپ، جارىم كۇن ۇيدەگىلەرگە جاردامداسىپ قوي قايىرىپ،  قولىمىزدان كەلەتىن ۇساق-تۇيەك كوللەكتيۆ جۇمىستارعا قول قابىسىمىزدى تيگىزەتىنبىز. بۇل كۇندەرى جاڭا جۇڭگونىڭ قىزىل تۋىنىڭ استىندا ءوسىپ كەلە جاتقان ساحارا ۇل-قىزدارى- بىزدەر، كۇنى بويى قام-قايعىسىز باقىتتى تۇرمىسقا ەلىتىپ، شات-شادىمان ۇيرەنۋدەن ءلازات الۋمەن بولاتىنبىز.

ءبىر كۇنى ەسەنبەك مۇعالىم بىزگە قۋانىشتى حابار جەتكىزىپ:  اۋدان ءبىزدى لانجوۋدىڭ باتىس-سولتۇستىك ۇلتتار ينستيتۋتىنا وقۋعا جىبەرۋدى ۇيعارعاندىعىن ايتتى. بۇل حاباردى ەستىگەننەن كەيىن بارلىعىمىز قۇلىن-تايداي ويناقتاپ، قۋانىپ سالا بەردىك. لانجوۋ ولكەنىڭ ورتالىق قالاسى، وندا ادامدار كوپ، كورەتىن جاڭالىق تا كوپ. وينايتىن ويىن دا كوپ، قاز-قاتار ءبينالار، كينوحانالار، جايناعان ەلەكتىر شامدار ت.ب لار بار، بۇل ءبىزدىڭ كورۋدى ارماندايتىن جاڭالىقتارىمىز ەمەس پە ەدى. الايدا  ۇيدەن ءبىر ءسات الىس كەتىپ كورمەگەن بىزدەر تۋىس-تۋعاننان جانە اۋىلدان الىستايتىنىمىزدى ويلاپ، بارلىعىمىزدىڭ  بالا كوڭىلىمىز  الابۇرتىپ،  ءارقايسىمىز ءارتۇرلى ويلاردا بولدىق.

تۋعان جەرگە ۇلەس قوسۋ ءارقايسىمىزدىڭ اسقاق ارمانىمىز ەدى.  ارينە بۇل بىزدەر  ءۇشىن  تابىلمايتىن تاماشا وراي ەدى. قيىنشىلىقتان قورقىپ شەگىنشەكتەۋگە، ءۇيدى قيماي ورايدى قولدان جىبەرۋگە استە بولمايتىن ەدى. وسىدان بۇرىن، اقساي اۋدانى ءۇش دۇركىن باتىس-سولتۇستىك ۇلتتار ينستيتۋتىنا باعىتتامالى تاربيەلەۋگە وقۋشى اپارعان بولسادا، ادام سانى وتە از بولىپ، بىزدەردەي كولەمدى ىقپال كورسەتە الماعان ەكەن. بۇل جولى 2-، 3- كلاستان ءبىر جولاتا 60 بالانى باعىتتامالى تاربيەلەۋگە جىبەرۋدى بەلگىلەپتى. بۇل جوعارتىننىڭ شالعاي ءوڭىر، از ۇلت رايونى  جاس جەتكىنشەكتەردىڭ اراسىنان شۇعىل قاجەت دارىندىلاردى تاربيەلەۋگە بەل بۋعانىن ءبىلدىرىپ، كەلەشەكتە ءىرى ءارى ماڭىزدى ىستەردىڭ باس قاسىندا بولاتىندىعىمىزدى اڭعارتقانداي ەدى. سونىمەن، ەكى مۇعالىمنىڭ باستاۋىندا، 60 وقۋشى قۋانىشىمىز قوينىمىزعا سيماي، ءارى قيماستىق سەزىممەن لانجوۋعا جول الدىق.

ءالى ەسىمدە، ءبىزدىڭ اقسايدان اتتانعان ۋاقىتىمىز 1960-جىلدىڭ مول ءونىمدى، دارقان قىركۇيەك ايى بولاتىن. ءبىز ەكى كۇن، ەكى ءتۇن ءجۇرىپ لانجوۋعا جەتتىك. وسى كۇنگە دەيىن، ءار كەز باتىس-سولتۇستىك ۇلتتار ينستيتۋتىنىڭ تابالدىرىعىن اتتاسام بولدى، كوكىرەگىمدى قۋانىش سەزىمى كەرنەپ، شالقىعان شابىت ونە بويىمدى بيلەپ سالا بەرەدى. ۇيتكەنى ول ءبىزدىڭ ەكىنشى مەكەنىمىز، سونداي-اق ءبىزدى ءبىلىم   بەسىگىندە تەربەتكەن ارداقتى انا مەكتەبىمىز ەدى.

 ءبىز مەكتەپكە كەلگەننەن كەيىنگى ءبىر مەزەتتىك قالاعا تاڭىرقاۋشىلىق قىزىقتاۋ سەزىمى باسىلعاننان كەيىن،  اۋىلداعىداي ەمىن-ەركىندىكتەن ايىرىلىپ،  قاپتاعان ءتارتىپ، قورشاعان ەرەجەلەردىڭ ىشىندە بولاتىن ءومىر مەن تۇرمىسقا ۇيلەسە الماي قايتەرىمىزدى بىلمەي اڭتارىلىپ، ءىش قۇستا بولا باستادىق. ۇلكەن قالانىڭ تۇرمىسىنداعى قايشالىسقان ادام، سابىلىسقان ماشينا، قۇلاقتى ساسىتاتىن سەگىنال داۋىسى دا جالىقتىرا باستادى. بۇل تىپ-تىنىش، كوركەم مەكەنىمىزگە قايدان جەتسىن، نەتكەن شۋىل، نەتكەن ”سۇركەي“ ەدى؟ سىرتقى دۇنيە قانشاما قىزىقتى بولعانىمەن، اۋىلداعى اق شايىمىزعا قايدان جەتسىن؟ تۋىس-تۋعاندارداي قايدان ەتەنە بولا السىن؟

ءبىز الپىسىز ۇقساماعان رايوننان كەلدىك، ونىڭ ۇستىنە ۇقساماعان كاسىپ وقىعاندىقتان، مادەني ورەمىز دە ءار ءتۇرلى، جاس شامامىز دا پارىقتى، ءتۇسىنۋ قابىلەتىمىز دە ءار باسقا بولاتىن. اسىرەسە، بارلىعىمىز بۇرىن حانزۋشا ۇيرەنبەگەندىكتەن، تىلدىك قارىم-قاتىناس جاساۋ، ۇيرەنۋ مەن تۇرمىسىمىزداعى ەڭ ۇلكەن بوگەت بولدى. مىنە، ەندى ءبارىن باسىنان باستاپ ۇيرەنۋگە تۋرا كەلدى. بۇنداي  بەيتانىس ورتاعا ۇيىرلەسۋ بىزگە وڭاي بولعان جوق. وسىنداي قيىنشىلىقتاردى جەڭىپ، جاقسى ناتيجە جاراتۋ قانشاما قيىن ەدى دەسەڭىزشى!

بۇدان سىرت، 60-جىلداردىڭ باسىندا جالعاستى ءۇش جىل قۇرعاقشىلىق اپات بولىپ، اشارشىلىق لانجوۋ قالاسىندا بەلەڭ بەرىپ، تۇرمىس تاقارشىلىققا تىرەلە باستاعان بولاتىن. ونىڭ ۇستىنە ورتاعا ۇيلەسە الماي، ۇيرەنۋ مىندەتىمىز دە  اۋىر بولىپ، قاتتى قينالدىق. سوندىقتان دا، العاش  وقۋ باستالعان كەزدە-اق، كوپشىلىكتىڭ ۇيرەنۋ مەن تۇرمىستاعى بەلسەندىلىكتەرى وتە تومەن ەدى.

سونىمەن، ءىشىنارا ساباقتاستاردىڭ اراسىندا ءبىر مەزەتتىك، وقۋدى تاستاۋ جاعدايى دا بولدى. الايدا، بۇل ءبىزدىڭ جاڭا سەميامىز، ”ساباقتاستار اراسىنداعى ءوزارا سۇيىسپەنشىلىك ءبارىن وزگەرتەدى، ۋاقىت ءبارىن شەشەدى“- دەگەن سەنىممەن، مەكتەپتەگى مۇعالىمداردىڭ بۇكپەسىز كومەك قولدارىن سوزۋىنىڭ ارقاسىندا، بىرتىندەپ يدەيالىق بوگەتتەردەن ايىعىپ، تەز ارادا ۇيرەنۋ قىزعىندىلىعىمىز قالپىنا كەلە  باستادى. جىڭىشكەلىكپەن جاسالعان قامقورلىق، بىرتە-بىرتە ساباقتاستاردىڭ كوڭىلدەرىن ورنىقتىرىپ، جاناشىر-جاقىن ادامدارداي قويۋ قاتىناستار ورناي باستادى. سودان باستاپ، ءبىز   كەدەرگىدەن ارىلىپ، كوڭىلدى تىنىشتاندىرىپ، كىتاپحانادان شىقپاي، بىلىممەن ءشولىمىزدى قاندىرىپ، ءوزىمىزدى سومداۋعا بار كۇشىمىزدى سالدىق.  بوس ۋاقىتتارىمىزدا مەكتەپ باقشاسىن بىرگە سەرۋەندەپ، ءوزارا كومەكتەسىپ، سەنىمدىلىكپەن سەلبەسىپ، اسقاق جىگەرمەن العا ىلگەرلەدىك.

سول كەزدە، مەملەكەت از ۇلت وقۋ-اعارتۋىنا ەرەكشە كوڭىل ءبولۋ ساياساتىن قولداناتىن. باتىس-سولتۇستىك ۇلتتار ينستيتۋتى ءبىزدىڭ تۇرمىسىمىزدى  ۇدايىتولىعىمەن قامداپ وتىردى. اياق كيىم، شالبار، جازدىق شاپان، قىستىق شاپان ت.ب. قىلاياعى شومىلىپ، شاش الدىرۋعا دەيىن اقىسىز بولاتىن. بۇل وقۋشىلاردىڭ الاڭداۋشىلىعى مەن قيىنشىلىعىن شەشىپ قانا قالماي، كوپشىلىكتىڭ تۇرمىستاعى بەت-بەينەسىن شىت جاڭا وزگەرتكەن ەدى. ءبىز مەكتەپكە كەلگەننەن كەيىن ون كۇنگە تولماي،ءبىرتۇتاس اسكەرلەرشە رەتتى كيىنىپ، ءبىر كۇندە-اق  بۇرىنعىعا ۇقسامايتىن جاڭا بەينەگە ەنىپ، اجارىمىزدان نۇر تامىپ شىعا كەلدىك. شەتكەرى كەدەي رايون تاۋ ساعاسىنان كەلگەن ولپى-سولپى بالالار قالا ادامىنداي رەتتى بولىپ شىعا كەلدىك. بۇرىنعى ەمىن-ەركىن ويناقتاعان قىر بالاسى،  تەزارادا  تارتىپشەڭ دە سالاۋاتتى بەينەگە وزگەردىك. وڭىمىزدەن قۋانىش لەبى ەسىپ، بولاشاققا سەنىممەن قادام تاستادىق.   وسىدان باستاپ، ءار قايسىمىز ادال كوڭىلمەن ومىرىمىزگە شىنايىمامىلە جاساپ، ارمان اسقارىنا جەتكىزەتىن داڭعىل جولدى ىزدەۋمەن بولدىق.

1960-جىلى، باتىس-سولتۇستىك ۇلتتار ينستيتۋتىنىڭ قۇرىلعاندىعىنا ون جىل تولدى. ول جاڭا جۇڭگو قۇرىلعاننان كەيىنگى تۇڭعىش رەتكى قۇرىلعان ۇلتتىق جوعارى وقىتۋ ورنى بولاتىن، ونىڭ وقىتۋ باعىتى باتىس-سولتۇستىك از ۇلتتارىنا قاراتىلعان بولىپ، باستاۋىش، ورتا مەكتەپ، ورتالاۋ، جانە تولىق ورتا،  ورتا تەحنيكوم، ارنايى كۋرس، تولىق كۋرس قاتارلى وقىتۋ تاراۋلارى بار تولىق كۇندىك وقىتۋ ورنى بولاتىن. اقسايدان بارعان 60 بالانى تۇگەلدەي دايىندىق ءپان بولىمىنە قابىلدادى. جاسىمىزعا، ماعۇلىماتىمىزعا نەگىزدەلىپ، ەكى كلاسقا ءبولىپ ورنالاستىرىپ 2-، 3- كلاس ساباقتارىنان باستاپ وقىتۋ الىپ باردى. اتالمىش دايىندىق ءپان دەگەنىمىز- ۇلتتىق رايوننىڭ ەرەكشە تالابىنا نەگىزدەلىپ قۇرىلعان، باستاۋىش، ورتالاۋ، ورتا مەكتەپتەر وقىتۋىنىڭ بۇكىلدەي جاڭا تۇزىمدەگى وقىتۋ ءادىسى. ءار ءتۇرلى كاسىپتىك كۋرسكە كىرۋدەگى ماڭىزدى باسپالداق سانالادى. وقىتۋ بارىسىندا، مەكتەپ وقۋشىلاردىڭ ارتىقشىلىقتارىنا، ۇجاس شاماسىنا نەگىزدەلىپ،  شۇعىل قاجەتتى كاسىپتىك كلاستار قۇردى. قاجەتتى بوستىقتاردى تولىقتىرىپ وتىرادى ەكەن. ورتا مەكتەپ بىتىرگەننەن كەيىن جوعارىلاپ وقۋ ەمتيحاننا قاتىناسادى ەكەنبىز، وتسەك جوعارلاپ وقۋ ورايىنا يە بولادى ەكەنبىز دە، وتە الماساق، ارنايى كۋرس نەمەسە  ورتا تەحنيكومدارعا  كىرگىزىپ وقىتادى ەكەن.

سول كەزدە، باتىس-سولتۇستىك ۇلتتار ينستيتۋتى ۇلتتىق رايوندا وقۋ-اعارتۋ جۇرگىزۋ ءامالياتىنا نەگىزدەلىپ، بەيىمدەلگىش سيپاتىنداعى وقۋلىق قۇراستىرىپ، ارناۋلى وقىتۋ جوسپارىن جاساپ، كاسىپتىك ساباقتار ورنالاستىردى. سونداي-اق مۇعالىمدەردىڭ وقىتۋ ماقساتىايقىن، وقۋشىلاردىڭ وقۋ باعىتى انىق، وقىتۋ مەن وقۋدى تەڭ ۇستاپ، ءارى باعىتتامالى، ءارى قولدانىلمالى بولۋدى دارىپتەپ، كەڭ كولەمدە وقۋشىلاردىڭ بەلسەندىلىگىن جەبەدى، سوندىقتان دا ۇيرەنۋ بەلسەندىلىگىمىز كۇن ساناپ جوعارلاپ وتىردى.

مەملەكەتىمىز قۇرىلعاننان بەرگى ون جىلداعى ساياسي، ەكونوميكا جاعدايىنىڭ جاقسارۋىمەن بىرگە، مەكتەبىمىزدىڭ اكىمشىلىك باسقارۋى دا ايتارلىقتاي تولىقتانا ءتۇستى. فاكىلتوت ءمۇدىرى، كالاس جەتەكشىسى ۇزدىكسىز ءبىزدى ۇيرەنۋ باعىتىمىزدى ايقىنداپ، ۇيرەنۋ پوزيتسيامىزدى شىڭاپ، كەلەشەكتە قوعامعا، مەملەكەتكە جارامدى ادامداردان بولۋىمىزدى ءناسيحاتتاپ تۇردى. ولار ۇدايى: ” از ۇلتتار وزدەرىن دامىتۋ ءۇشىن، ءسوزسىز كوپتەگەن كاسىپ يگەرگەن، باسقارۋدى بىلەتىن ءوز ۇلتىنىڭ كاسىپتىك دارىندىلارى بولۋى ءتيىس“- دەپ كەڭەس بەرەتىن. ول كەزدە جاسىمىز كىشى بولسا دا، بۇل سوزدەردى ەستىگەننەن كەيىن، تەرەڭ شابىت الىپ، ءار قايسىمىزدىڭ يىعىمىزداعى جاۋاپكەرشىلىكتىڭ وراسان اۋىر ەكەنىن سەزىنىپ، سەنىمىمىزدى  ءتىپتى دە شىڭاپ، ۇيرەنۋدە ءتىپتى دە قۇلشىنا تۇسەتىنبىز.

 ءتورت ماۋسىم اينالىپ ءوتىپ جاتتى، كوشەدەن دە، كوشە اۆتوبوزىنان دا، اعاش ساياسىندا دا، مەكتەپ ىشىندەگى جاساندى كول جاعاسىنان دا، باقشانىڭ بۇرىش-بۇرىشىنان دا قولدارىنان كىتاپ تۇسپەيتىن ساباقتاستارىمىزدىڭ داۋىستاپ حانزۋشا وقىپ، ولەڭ جاتتاعانىن ۇزدىك كورەتىن بولدىق.  ولار  وسى قىمباتتى بەينەلەرىمەن ءتىپتى دە تىلسىمدەنە تۇسەتىن… بۇل جەردە ومىردەن ەرتە كەتكەن اياۋلى دا، اسىل ساباقتاسىم احىمەتحان بولاتحان  ۇلىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى. ول  ءوزىنىڭ اسقان دارىندى    تۋماتالانتتىلىع، سونداي-اق، ۇيرەنىمپازدىق قاسيەتىمەن  ەرەكشە كوزگە تۇسەتىن. ول كۇندىز كىتاپحانادان شىقپاي كىتاپ وقىپ، حانزۋ  جانە قازاقءتىلدى ەلدەن بۇرىن جاتتىق يگەرۋدىڭ سىرتىندا، قازاقتىڭ ەندى ءبىر جازۋى سىلاۆيانشانى دا وزدىگىنەن تانىپ يگەرىپ، قاتىستى كىتاپتاردى وقىپ، تۇندە جاتاققا كەلگەن سوڭ، بىزگە قاز-قالپىندا تاماشا دا، اسەرلى تىلمەن اڭگىمەلەپ بەرەتىن.ول وسى قاسيەتىمەن بۇكىل ساباقتاستارعا ۇلگى بولدى. ول ول ما، ونىڭ اشىق جارقىندىعى مەن ءازىلقويلىعى، سۋىرىپ سالما توكپە اقىندىعى ءبىر توبە بولاتىن، ماڭايىن ازىلمەن بولەپ، جىرمەن شالقىتاتىن.كوزىنە كورىنگەن قۇبىلىس ونىڭ اۋزىنان جىر بولىپ توگىلەتىن، امال نەشىك، وسىنداي ومىرگە ءبىر-اق رەت كەلەتىن، “اتتەگەن-اي“-دەگىزىپ ارماندا قالتىرىپ كەتەتىن دارا تۇلعالار، بەينە اقپا جۇلدىزداي جارق ەتىپ جوق بولادى ەكەن!  سولايدا، سولاي، ول سولاقاي بوراننىڭ كەسىرىنەن وقۋىن جالعاستىرا الماي  اۋىلعا قايتىپ،  نە ءبارى 29 جاسىندا ومىردەن ەرتە وزدى….. ول ەگەر ءتىرى بولعان بولسا، الدە قالاي توپتان وزعان جۇيرىك بولارى حاق ەدى !

 جەكسەنبى كۇندەرىندە دە كوپ ساندى وقۋشىلار دەمالىسىن قيىپ، كىتاپحانادان كىتاپ قارىز الىپ وقىپ، رۋحاني ازىقتىقتارىن تولىقتايتىن. جاستارى كىشىرەكتەرى كوشەدەگى كىتاپ جايمالارىنا، سۋرەتتى كىتاپ جايمالارىنا  بارىپ، كىتاپ اقتارىپ، ءارىپ تانىپ، ءسوز ۇيرەنىپ، جاتاققا ۋاعىندا قايتۋدى دا ەستەرىنەن شىعارىپ جۇرەتىن بولدى. سول داۋىردە، ‹‹وڭتۇستىككە جورىق جاساپ، سولتۇستىككە سوعىس اشۋ››، ‹‹ءمينا سوعىسى››، ‹‹ۇڭگىر سوعىسى››، ‹‹دۇڭ سۇنرۋي››، ‹‹شاڭگانليڭ››، ‹‹ليفىڭ›› قاتارلى كينولاردىڭ اڭگىمەسىنە نەگىزدەلىپ قۇراستىرىلعان سۋرەتتى كىتاپتار بالالاردىڭ العاشقى تالعامى بولاتىن، كىم الدىمەن قولعا تۇسىرسە، سول ادامعا باسقالار قىزىعا قاراپ قالۋشى ەدى.

60-جىلداردا، مەكتەپتەگى ساياسي تاربيە تولىق قىزعان كەز ەدى. ” ءارى قىزىل، ءارى كاسىبي مامان بولۋ “ نازارياسى ءار جەردە ناسيحاتتالىپ، ءار كىمدەر دارىپتەيتىن بولعان. ءار جەردە باسەكەلەسىپ ۇيرەنۋ اۋقىمى داعدىعا اينالعان. بۇل ” ءارى قىزىل، ءارى كاسىبي بولۋ“  ءبىر قۇر ءسوز عانا ەمەس، بۇلتارتپايتىن ءومىر جولى بولاتىن. ءبىز باتىس-سولتۇستىك ۇلتتار ينستيتۋتىندا پيونەردىڭ قىزىل گالستوگىن موينىمىزعا تاعىپ، كوممۋنيستىك جاستار وداعىنىڭ سىنىنان وتتىك. كلاس جەتەكشىسىنىڭ ىقىلاستى ءتالىم-تاربيەسىن ەستىپ، وداق كوميتەتىنىڭ   تاربيەسىنەن سۋىسىنداپ، ۇلتتار مەكتەبىنىڭ شىنايى قامقورلىعىنا بولەندىك. وتانىمىزعا العىسىمىزدى جاۋدىرىپ، تۋعان جەرىمىزگە ۇلەس قوسۋ سەنىمىمىزدى بەكەمدەدىك.

باتىس-سولتۇستىك ۇلتتار ينستيتۋتىنا كەلگەن بىرنەشە جىلدىڭ ىشىندە، العاش كەلگەندەگى جاتىرقاۋىمىز بەن الاڭداۋشىلىعىمىز مۇعالىمدەردىڭ باۋىرمالدىعىمەن باۋرالىپ، كوكتەم سامالىنداي ۇلى مەيىر 56 ۇلت ۇيىسقان ۇلى سەمياسىنىڭ قۇشاعىنان ءلاززات الدىق. العاشقى حانزۋ ءتىلىن ۇيرەنگەندەگى قيىنشىلىق، ساباقتاستاردىڭ تاباندىلىقپەن ىزدەنۋىندە كەلمەسكە كەتتى. ءبىز باتىس-سولتۇستىك ۇلتتار ينستيتۋتىنىڭ ءبىلىم تەڭىزىنەن بوگەتتى بۇزا العا ىلگەرلەپ، ءتىل قامالىن بۇزىپ، كاسىبي ەمتيحانداردى دا بەرىپ بولدىق. ءبىر ءبولىم ساباقتاستار ۇزدىكسىز ورتا مەكتەپ وقۋعا بەل بۋدىق تا، كوپ ساندى ساباقتاستار كاسىپ وقۋعا بەكىنىپ، مۇعالىم، بۇعالتىر، دوحتىر، مال دوحتىر، اكىمشىلىك باسقارۋ سياقتى ۇقساماعان كاسىپ تۇرلەرىن تالدادى. كەيىن كەلە، ولار اقسايدىڭ شۇعىل قاجەتسىنگەن ورىندارىنىڭ بوستىعىن تولىقتاپ، اقسايدىڭ دامۋىنا اقىل-پاراساتتارىمەن زور ۇلەستەرىن قوسىپ، جاستىق داۋرەنىن اقسايعا ارنادى.

  الپىسىمىز كلاستا ساباقتاس، تۇرمىستا ءبىر-بىرىمىزگە سەنىمدى سەرىك، سۇيەنىش بولاتىن اعا-باۋىر، اپەكە-سىڭىلىلەردەن بولىپ، ءوزارا قارايلاسىپ، ءوزارا ۇيرەنىپ، ءوزارا تۇسىنىسەتىن جان دوستاردان ەدىك. مۇعالىمدەر مەن سىرتقى ادامدار اقساي وقۋشىلارىن قاراپايىم، ادال، تۇزۋ، تىرىسشاڭ، ۇيرەنۋگە قۇمار دەپ ماقتايتىن. ەرەسەك ساباقتاستار جاسى كىشى ساباقتاستاردىڭ تۇرمىسىنا قارايلاسىپ، تاماعىنا كوڭىل ءبولىپ، تۇندە دارەتكە شىعارىپ جۇرەتىن. قىز ساباقتاستار ۇل ساباقتاستارعا جاردامداسىپ كىرلەرىن جۋىپ، كورپەلەرىن كوكتەپ بەرەتىن. وسى ساباقتاستاردىڭ كەيبىرەۋلەرى كەيىن كەلە، وقۋ-اعارتۋ سالاسىندا ەڭبەك وزاتى بولدى، ماسەلەن كلاس باستىعى بولعان ءبىلال بۇكىل مەملەكەتتىك وزات مۇعالىم بولىپ سيلاندى. كەيبىرەۋلەرى قوعامدىق قيمىلداردىڭ ۇيتقىسى بولىپ، ەڭبەك وزاتى، ۇلتتار ىنتىماعىنىڭ ارداگەرى، 8-ناۋرىز قىزىلتۋشىسى سياقتى داڭقتارمەن ماراپاتتالىپ، قان-تەرلەرىن اقساي توپىراعىنا ارنادى.

وسى وقۋشىلىق ومىردە، كوپتەگەن ساباقتاستارىمىز تابيعي اپاتتىڭ كەسىرىنەن كورەكتىك جەتىسپەي، ىسىك پايدا بولدى، كەيبىرەۋلەرى وقۋلارىن دا تابىستى بىتىرە الماي اۋىلعا قايتتى. كەيبىرەۋلەرى ”اسىرە سولشىلدىقتىڭ “  اسەرىنەن ادىلەتسىز مامىلە جاسالىپ، ۇيىنە قۋعىندالىپ قايتارىلىپ، وقۋىن توقتاتتى.ءبىراق بۇل ساباقتاستارىمىز باتىس-سولتۇستىك ۇلتتار ينستيتۋتىنداعى مۇعالىمدەر مەن ساباقتاستارىنىڭ اسەرىنە ۇدايى ۇشىراپ، ازاپ پەن قىسپاق ورتادا جۇرسەدە كىتاپتارىن قولىنان تىستامادى. بىلىقپالىقتى وڭاۋدان كەيىن، باسىم كوپشىلىگى قىزمەتكە قاتىناسىپ، ەستەرىنەن ارماندارىن شىعارماي، قۇلشىنا ۇيرەنىپ، قاجىرلىلىقپەن قىزمەت ىستەدى. كەيىن كەلە ولاردا اۋداننىڭ ءار سالاسىنداعى تىرەكتى كۇشكە اينالدى، كەيبىرەۋلەرى اۋدان دارەجەلى باسشىلىق قىزمەت وتەپ، حالىققا باقىت جاراتتى.

  وتكەن كەشىرمەلەردى ەسكە الساق، الپىس ۇلان الپىس ءۇمىت ەدىك. ءبىز ءومىردىڭ تاتتىسىنەن ءلاززات الىپ، تۇشتىسىنا توتەپ بەرە الدىق.جىلداردىڭ جىلجىپ وتۋىمەن اقساي توبىراعىنا تەرەڭ تامىر تارتىپ، ءنارلى جەمىس بەردىك. مىنە شيرەك عاسىردان كەيىن، بارلىعىمىز ماۋەلى اعاشتاي ەسەيىپ ەرجەتىپپىز. سول باياعى قاراپايىم سەرتىمىزدى جۇرەككە بەرىك ساقتاپ، تۋعان جەردىڭ كوركەم تاۋ-سۋلارىن كۇزەتىپ، ۇرپاقتار ءۇشىن بوگەتتەردى بۇزىپ، ولاردى ءتىپتى دە كوركەم بولاشاق جاراتۋعا جەبەپ كەلدىك.

 

ۇمىتىلماس مەيىر، ەستەن كەتپەس ەستەمە

 

اقسايدىڭ 60 جىلدىق مەرەي تويىنا، اۋداندىق ۇكىمەت ءبىر قادىرمەندى قوناقتى ارناۋلى شاقىرتىپتى، ول كەزىندەگى شينجياڭ ىلە اۆتونوميالى وبىلىسى حالىق قۇرىلتايى تۇراقتى كوميتەتىنىڭ ءمۇدىرى زاقان ەدى. ءاسىلى، زاقاننىڭ تاعى دا ءبىر ارناۋلى سالاۋاتى بار ەدى، ول كەزىندە باتىس-سولتۇستىك ۇلتتار ينستيتۋتى دايىندىق ءپان ءبولىمىنىڭ مۇعالىمى بولاتىن. ساباقتاستار تۇڭعىش رەت ”مۇعالىم “ دەپ شاقىرعاندا، ول ءالى بالالىق مىنەزدەن ارىلماعان بوزبالا بولاتىن، ال قازىر، ”مۇعالىم “ دەپ شاقىرعانىمىزدا، ول اق باستى قارياعا اينالىپتى.

54 جىل كوزدى اشىپ-جۇمعانشا، وتكەن ومىرگە اينالدى … ءپاني دۇنيەدە قانشامالاعان وزگەرىستەر تۋىلىپ، قانشامالاعان اجارلار توزدى…البەتتە وسى التىننان ارداقتى وقىتۋشى وقۋشىلىق ماحابباتتى ءوشىرىپ، وسى ىستىق  مەيىرباندىلققا دەگەن قۇرمەتتى كىم توسا الادى دەسەڭىزشى؟ مىنە، كوپشىلىك زاقان مۇعالىمدى قورشاي وتىرىپ، ۇزاق ۋاقىتتان كەيىنگى قاۋىشۋ قۋانىشىنا بولەنىپ، ءبىرىنىڭ ءسوزىن ءبىرى ءىلىپ، وقۋشىلىق تۇرمىستى ەسكە الىپ، وقۋشىلىق اسەرلەرىن كەڭەسىپ وتىرىپ، اڭداۋسىزدا مۇعالىمعا سالەم بەرە كەلگەن جۇمىستارىن، ”  كلاس جيىنىنا “ اينالدىرىپ جىبەردى، شاتتىق كۇلكىلەر بۇكىل بولمەنى كەرنەپ، اڭگىمە جالعاسا بەردى.

قۇمار ساباقتاس العاش ”سوزگە“ شىعىپ، ءوزىنىڭ وقۋ تابىسىنىڭ دايىندىق ءپان مۇعالىمدەرىنىڭ جىڭىشكەلىكپەن تاربيەلەۋىنىڭ ناتيجەسى ەكەنىن،  ۇيرەنۋدىڭ وزەكتى ءتۇيىنى  قاجىرلىلىق ەكەنىن ۇعىندىرعانىن، مۇعالىم اڭگىمەلەگەن ”ايدارىن ارقالىققا بايلاپ، سانىن بىزبەن  شانشۋ “ -اتتى عيبىراتتى اڭگىمەسى  شام شىراقتاي ءومىر ساپارىن نۇرلاندىرعانىن ايتتى. بۇل ساباقتاسىمىز بۇعالتىرلىق كلاسىن بىتىرگەن، بۇرىن اقساي اۋدانىنىڭ ورىنباسار اكىمى، حالىق قۇرىلتايىنىڭ ورىنباسار ءمۇدىرى بولعان ەدى. ول اڭگىمەسىنىڭ ءبىر كەزەگىندە بۇگىنگە دەيىن ەسىنەن كوتەرىلمەگەن سول تاريحي عيبىراتتى اڭگىمەنى دە بايانداي كەتتى: ”حان پاتشالىعى كەزىندە سۇن جيڭ دەگەن بالا بولىپتى، ول جاس كەزىنەن سونداي تىرىسشاڭ بولىپ، ءتۇن ورتاسىنا دەيىن كىتاپ وقيدى ەكەن، تۇندە ۇيقىسى كەلەتىندىكتەن ءۇيدىڭ ارقالىعىنا ءجىپ بايلاپ، ءبىر ءۇشىن ايدارىنا جالعاپ قويادى ەكەن. ال سوعىسقان بەكتىكتەر زامانىنداعى سۋ چين تۇندە ۇيرەنىس جاساپ ۇيىقىسى كەلگەندە، بىزبەن سانىن شانشىپ ۇيقىسىن اشادى ەكەن“- دەيتىن . وسىلاردى ايتقان كەزدە ول تەبىرەنىسىن تەجەي الماي: ”بۇل عيبىراتتى اڭگىمەنىڭ ماعان اسەرى سونداي تەرەڭ بولدى، ول مەنىڭ ۇيرەنۋ باعىتىما اينالىپ، ۇزدىك جادىمنان شىعارمادىم، ول مەنىڭ ومىرىمە ماڭگىلىك پايدا جەتكىزدى“- دەدى.

ابىلاي ساباقتاسىمىز مال شارۋاشىلىق كاسىبىن ءبىتىرىپ، كەيىن كەلە، ورىنباسار اۋىلناي، مەكەمە باستىعى سياقتى قىزمەتتەردە بولعان ەدى. ول  مۇعالىمنىڭ وزىنە ەڭ اسەر قالدىرعانى، ۇيرەنۋدىڭ ءمان ماعىناسىنا دەگەن تۇسىنىگى دەدى، مۇعالىم وعان وسى ۇيرەنۋ اءتاسىلىن ۇيرەتكەننەن كەيىن، ۇيرەنۋ وعان ونداي قيىندىق، جاپالىلىق اكەلمەگەندىگىن ايتتى. ول ” ءبىزدىڭ جاس كلاس جەتەكشىمىزدىڭ اتى شياۋ  جۇڭيي بولاتىن، ول ۇيرەن دەگەنىمىز- ۇيرەنۋ مەن پىسىقتاۋدىڭ سايكەسۋى، ماشىقتانۋ مەن پىسىقتاۋ عانا نەگىزدى بەكەمدەيدى، ەگەر ۇيرەنۋدى عانا دارىپتەپ، ماشىقتى ءناسيحاتتاماسا، وندا ول تولىق ماندەگى ۇيرەنۋ بولمايدى“ -دەۋشى ەدى. مەن وزىمدە وتكەنىمدى مۇحيات ەسكە السام، فان مۇعالىمنىڭ الىمدى امالىن، ءالى كۇنگە دەيىن ءامالياتتا قولدانىپ كەلەدى ەكەنمىن.

دايىندىق ءپان بولىمىندەگى مۇعالىمدەردىڭ باۋلۋىندا، ءلاتيپا، گۇلزاتحان قاتارلى ساباقتاستار دا،  ۇيرەنۋ قابىلەتىن قالاي جوعارلاتۋعا بولاتىندىعىن يگەرىپ، قىسقا ۋاقىتتا، جاتتىق حانزۋ تىلىمەن سويلەسە الاتىن بولدى. ولار ”مۇعالىم بىزگە ۇيرەنۋدە جيناقتاۋعا كوڭىل ءبولۋدى ۇيرەتتى، جيناقتالۋ بولماسا ناتيجەدە بولمايدى ەكەن. سوندىقتان ءبىز ۇيرەنۋ بارىسىندا، سوزدىك قور جيناقتاۋدى، سويلەم جيناقتاۋدى، ماقالا جيناقتاۋدى ۇيرەندىك، ۋاقىت وتە كەلە، قايتا قايتا ۇيرەنۋ، قايتا-قايتا ماشىقتانۋ، قايتا-قايتا تولعانۋدى ادەتكە اينالدىرىپ، نەگىزدىك شەبەرلىكتەردى يگەرىپ، ءار قانداي ەمتيحانداردان تيتتەي دە قينالمادىق“-دەدى.

اڭگىمە قىزعان سايىن، ساباقتاستار بىرىنەن-ءبىرى اسىپ ءتۇسىپ، داۋىستارى بىرىنەن-ءبىرى زور شىعىپ، ۇيرەنۋدە باستان كەشىرگەن قيىنشىلىقتارىن، وزدەرىنىڭ ۇستانعان ۇيرەنۋ امالدارىن، ەستە ساقتاۋ شەبەرلىكتەرىن ايتىپ گۋىلدەسىپ كەتتى. ولاردىڭ ءبارى قازىر نەمەرە جەتەكتەگەن قاريالار بولعانىمەن، قازىر ءبىر قاراعانعا، باياعىداي جالىنداعان جاستارداي سەزىلىپ، ارمانى اسقاقتاعان بوزبالالارداي كورىندى. ولار العاش  دايىندىق كلاسىنا وقۋعا تۇسكەندە، ءتىل، جازۋ بوتەن بولعاندىقتان، تۇمان ىشىندە جۇرگەندەي سەزىنگەندىكتەرىن اڭگىمەلەپ، كوپشىلىكتىڭ زەيىن قويىپ سوزدىك ىستەتۋ، ەستەلىك جازۋمەن بىرگە، وزدەرىنە ۇيلەسەتىن، زەردەنى بەكەمدەيتىن، ۇيرەنۋ امالدارىن يگەرىپ، كەيىن كەلە، مۇعالىم قانداي ەمتيحان، قانداي سۇراق قويسادا جارىسا جاۋاپ بەرىپ، دۇرىس جاۋاپ ايتىپ، تولىق ءنومىر الا الاتىن بولعاندىقتارىن دا ايتىسىپ جاتتى.

كەيبىر ساباقتاستار بۇرىنعى مەن  قازىرگى وقۋ ورتاسىنا دا تالداۋ جۇرگىزدى. ول كەزدەگى بالالار ەمتيحاننان قورىقپايدى، كوڭىلدى ءجۇرىپ وقۋدى ادەتكە اينالدىرعان. ال وسى كۇنگى بالالاردى كورسەڭ بىرىنەن-ءبىرى وتكەن ”ەمتيحاننان قورقۋ دەرتىنە “ شالدىققاندار. بۇلاي بولۋىنداعى سەبەپ: بىرىنشىدەن، ءبىز نەگىزدى جاقسى قالادىق، تاعانىمىز نەڭىزىنەن بەرىك بولدى. ەكىنشىدەن، ءبىز كەزىندە ۇيرەنۋدى نەگىز قالاۋ، قابىلەت شىڭاۋ، ونەر ماشىقتانۋ دەپ تانيتىنبىز. ال قازىرگى اۋقىمدا، وقۋشىلاردىڭ ماڭداي الدى كەلەلى ءىسى ەمتيحاننان جوعارى ناتيجە الۋ، ماڭداي الدى ماڭىزدى ءىسى جوعارلاپ وقۋ ەمتيحانىنان جوعارى ءنومىر ۇستاۋ، سوندىقتان ءبىزدىڭ كەزىمىزدە وقۋ اۋىرتپالىعى ونداي اۋىر سەزىلمەۋشى ەدى.

سول جىلدارداعى وقۋشىلىق داۋرەن قۇندى ءوز قىمباتتىلىعىمەن تۇكپىرىمىزگە ساقتالىپ، بارلىعىمىزدىڭ ومىرىمىزگە شەكسىز رۋحاني بايلىق باعىشتاپ كەنەلگەندىگى ايدان انىق ەدى. سونداي-اق سۇتتەي اق، سۋداي تازا،  الاۋداي جارىق نۇرىمەن كوڭىل تۇكپىرىمىزگە ساۋلەسىن توگىپ، كوپشىلىكتى باتىل كۇرەس جۇرگىزىپ، ەرلىكپەن كۇرەسۋگە  جەبەدى. مىنە كوزدى اشىپ جۇمعانشا شيرەك عاسىر ءوتىپ كەتسە دە، كوپشىلىكتىڭ مۇعالىم مەيىرىنە دەگەن ماحابات وتى ءبىر مەزەتتە وشكەن ەمەس!

ۇلتتار ينستيتۋتىنداعى تۇرمىسىمىزدى ەسكە الا قالساق، قاي كەزدە دە مۇعالىمنىڭ مەيىرى ەسىمىزدەن ءبىر ءسات  كوتەرىلگەن ەمەس… تاتۋ-تاتتىلىك لەبىزى جۇرەگىمىزدى جىلتىپ، باقىت  سەزىمى بۇكىل دەنەمىزدى بالقىتىپ سالا بەرەتىن. ۇلتتار ينستيتۋتىنان الدە قاشان مۇعالىمدارىمىزعا حوش ايتىپ، ارمان قۋىپ، الىسقا قانات قاعىپ، كاسىبىمىزدەن جەمىس الىپ، نەمەرەلەرىمىز تىزەمىزدە ويناقتاپ جۇرسەكتە، ءبىز الى دە مۇعالىمنىڭ تاعىلىمىنا قۇلاق ءتۇرىپ، مۇعالىمنىڭ قامقورلىعىن ەسىمىزدەن ءبىر مەزەتتە شىعارعان ەمەسپىز.

 ءالى ەسىمدە، سوناۋ شاڭحايداعى اتا مەكەنىندە جاتقان حان ۋەنبيڭ مۇعالىم ءۇرىمجىدە” 5-شىلدە وقيعاسى“ تۋىلعاندىعىن ەستي سالا، ۇرىمجىدە قىزمەت ىستەپ جاتقان ماعان حابارلاسىپ:   ”اق-قارانى اجىراتا ءبىل، باعىتتا بەرىك تۇرىپ، بۇزاقىلارمەن ەرلىكپەن كۇرەس جۇرگىزىپ، شەگارا رايونىنىڭ ورنىقتىلىعىنا ءوز ۇلەسىڭدى قوس“- دەپ باسا تاپسىردى. مىنە بۇل، مۇعالىمنىڭ وقۋشىسىنا دەگەن ماڭگىلىك قامقورلىعى، ەسكىرمەس وقىتۋلارى مەن دۇرىس تاعىلىمدارى، بۇلار بىزگە تۋرا باعىت سىلتەپ، ەشقاشان باعىتىمىزدان اداستىرمايدى. ”ءبىر كۇندىك ۇستازعا، مىڭ كۇن سالەم“- بۇل ەڭ وسكەلەڭ ايتىلعان تاعىلىم دەپ بىلەمىن.

باتىس-سولتۇستىك ۇلتتار ينستيتۋتىنىڭ دايىندىق پانىندەگى ءار ءبىر مۇعالىم بىزگە بوران ءوتىپ، سۋ سىڭبەيتىن بەرىك قامال بولدى. ولار ءاردايىم وقۋشىلاردىڭ قامقورشىسى، ماڭگىلك وقۋشىلاردىڭ قورعاۋشىسى ەدى. ءار ءبىر مۇعالىم وقۋشىلار ءۇشىن سارقىلمايتىن بۇلاق بولىپ،  وقۋشىلاردىڭ تۇرمىسىن جىڭشكەلىكپەن ورنالاستىرىپ، مۇحياتتىلىقپەن ءبىلىم بەرىپ، بايسالدىلىقپەن وقۋشىلاردىڭ تانىمىن بەكەمدەدى، وقۋشىلاردى قۋانىشقا بولەپ، ارمان اسپانىندا قالقىتتى. كوز اياسىن كەڭەيتىپ، قابىلەتتەرىن شىڭادى، دارىندارىن وياتىپ، قوعامعا قالاۋلى زيالىلار تاربيەلەپ شىقتى.

مەكتەپتەگى كەزدەرىمىزدە، مۇعالىمدەر ۇزدىكسىز ءبىزدى دوكلات تىڭداۋعا ۇيىمداستىرىپ ، مەملەكەت ىشكى-سىرتىنداعى جاعدايلارمەن تانىستىرىپ، تاۋ ساعالارىنان كەلگەن بىزدەردى تۇرمىس جايلى ويلاۋعا جەتەلەپ، دۇنيەنى تانۋعا جەبەپ، الەمنىڭ شەكسىزدىگى مەن دۇنيەنىڭ كوركەمدىگىن اڭعارتىپ، بىزگە شابىت بەرۋشى ەدى. 60-جىلداردىڭ باسىنداعى، اتوم بومبىنىڭ ءساتتى جارىلۋى، تەڭىز جاعالاۋىنداعى ارميانىڭ ا.ق.ش تىڭشى ايروپىلانىن اتىپ ءتۇسىرۋى، لي فىڭ ىزگى ىستەرىنەن دوكلاتتار،  ءماي شيەندىنىڭ ەرلىك ىستەرىنەن اڭگىمەلەر ءبىزدى شەكسىز اسەرلەندىرىپ، ەرەسەن شابىتتاندىرىپ، باتىرلار ءۇشىن الاقاي سالدىرىپ، وتانىمىز ءۇشىن شەكسىز ماقتانىشقا بولەۋشى ەدى. ءبىز وسىنداي ورتادا، مۇعالىمداردىڭ جول كورسەتىپ، باتىرلاردىڭ ىنتالاندىرۋىندا، بىرتە-بىرتە ومىرگە دۇرىس كوزقاراس ورناتىپ، ۇلى مۇرات بەلگىلەپ، ءومىرىمىزدىڭ بەرىك نەگىزىن قالادىق.

وسى كۇنگە دەيىن، بۇكىل مەكتەپ بويىنشا لي فىڭنان ۇيرەنۋ  اۋقىمىن ەسىمە الىپ، سول ءبىر وتتاي لاۋلاعان جىلدار ەلەسىمەن ىنتالانىپ، جاستىق شاقتىڭ قىزىعىنا بولەنىپ وتىرامىن. 1963-جىلى گازەتتە ماۋ جۋشيدىڭ ”لي فىڭ جولداستان ۇيرەنەيىك“- دەگەن ارناۋ ءسوزى مەن لي فىڭ جولداسقا قاتىستى حابارلار مەن ەستەلىكتەر جاريالانعاننان كەيىن، ءبىز بۇلاردىڭ ءبىرىن قاعىس قالتىرماي، كۇن ءتۇن دەمەي ۇيرەنىپ، تەرەڭ ويلار قورتىپ، كوپ تاربيە الدىق. اسىرەسە لي فىڭ جولداستىڭ ماۋ جۋشي شىعارمالارىن ”استىققا، قارۋ-جاراققا، باعىتقا “ بالاعان يدەياسىن، ءاربىرىمىز بۇكپەسىز قابىلداپ، بارلىعىمىز جارىسا ءۇن قوستىق. لي فىڭ قاتارلى ۇلگىلى، العاباسار قايراتكەرلەردىڭ پارتيانى ءسۇيەتىن، سوتسياليزىمدى ءسۇيەتىن، جەكە مۇددەنى ويلاماي، باسقالارعا پايدا جەتكىزەتىن رۋحى، سول داۋىردەگى بىزدەردىڭ ءومىر ۇرانىمىز بەن اينىمايتىن سەرتىمىز بولدى. ءبىزدىڭ كلاس ماۋ جۋشي شىعارمالارىن ۇيرەنۋگە ءۇش گۇرپپا قۇردىق. ساياسي ساباق كەزدەرىندە، ماۋ جۋشي شىعارمالارىنا قاتىستى ماقالالار مەن اعىمداعى ىستەر جونىندەگى بىلىمدەردى ۇيرەنىپ، قاھارمان، ۇلگىلى تۇلعالاردىڭ العاباسار كەشىرمەلەرىمەن تانىستىق.سونداي-اق ساباقتان تىس وزدىگىمىزدەن ۇيرەنۋ مەن ساياسي ساباقتاردى ءوزارا ۇشتاستىرىپ، كانىسبەك جازىپ، ەستەلىك قالدىرىپ، ۇيرەنۋ قىزعىندىلىعىمىزدى ەرەكشە جوعارى ورەگە كوتەردىك. وزدىگىمىزدەن ماۋ جۋشي شىعارمالارى مەن ج.ك.پ ورتالىق كوميتەتىنىڭ باعىت-ساياساتتارىن ۇيرەنۋدى داعدىعا ايلاندىرىپ، ەرەسەن بەلسەندى اعىم قالىپتاستىردىق. سول ءبىر جاستىق سەزىمنىڭ وتتاي لاۋلاعان شاعىمىزدا، ءبىز ءار جاقتىلى قابىلەتىمىزدى جەتىلدىرىپ، بولاشاق جولىمىزدى نۇرعا بولەپ، ءومىر بويى يگىلىكتەنىپ، ءومىر بويى العىس ايتىپ كەلدىك.

سول كەزدەگى مۇعالىمدارىمىز ءار وقۋشىنىڭ ۇيرەنۋ، دەنساۋلىق، سەميالىق جاعدايىن قولمەن قويعانداي ايقىن بىلۋشى ەدى. ولار ىستىق-سۋىعىمىزدى ۇعىسىپ، اكە-شەشەمىزدەي ەتەنە قامقورلىق جاساپ قارايلاسۋشى ەدى. البەتتە، مەكتەپ قۇشاعىنان الىس كەتسەكتە مۇعالىمدەرىمىز اۋەلگىدەي وقۋشىلارىن ساعىنىپ، ولارعا تىلەكتەرىن تىلەپ، اقىلدارىن ايتىپ، جارقىن بولاشاقتارىمىزعا جارشى بولىپ، تۋعان اكە-شەشەمىزدەي قامقورلى كوڭىلدەرىنەن اينىمادى. كوپتەگەن ساباقتاستارىم كەيىن كەلە اقساي اۋداننىڭ ءار دارەجەلى باسشىلىق مىندەتتەرىن وتەدى. ۇقىق ۇلكەيگەن سايىن، ادامداردى قىزىقتىرىپ الجاستىرۋى دا كوبەيەدى. وقۋشىلارىنىڭ ”ۇقىق  “ پەن ”مۇددە “  سىناعىنا شىداۋ،شىداي الماۋى، حالىق قالاۋىنداعى ءادىل باسشىلاردان بولا الۋ، بولا الماۋى مۇعالىمدارىمىزدىڭ جاتسا-تۇرسا ەسىنەن ءبىر كەتپەيتىن ءىسى بولىپ قالىپتاسىپتى. ءتىپتى ولاردىڭ جۇرەك دەرتىنە “ دە اينالىپتى. ءالى ەسىمدە حان ۋەنبيڭ مۇعالىم ماعان: ”سەندەردىڭ العا باسۋلارىڭ ءاربىر مۇعالىمدارىڭنىڭ ماقتانىشى، بىراق سەندەر ”ۇقىق“ پەن ”مۇددە “ قاتىناسىن دۇرىس تانۋلارىڭ قاجەت، ۇزدىكسىز نەلىكتەن ۇقىق ىستەتەمىز دەگەن ماسەلەگە وي جۇگىرتىپ، قايتىپ ۇقىق جۇرگىزۋ كەرەك؟ نەلىكتەن ۇقىق جۇرگىزىلەدى؟ دەگەن ءتۇيىندى ەستەرىڭنەن شىعارماۋلارىڭ ءتيىس“ – دەپ وي سالاتىن تاقىرىپتى باستاپ :  ”كەيبىر ادامدار باستىق بولۋدى قالايدى، ءتىپتى دە ۇلكەن باسشى بولۋدى كوكەي تەستى ارمان ەتەدى، ۇيتكەنى ولاردىڭ تانىمىندا، ۇقىق بولعاندا عانا قۇرمەتكە بولەنىپ، سوزدەرى اعىپ، ىستەرى وڭعا باسىپ، ويىنا كەلگەنىن ىستەۋگە بولادى دەپ بىلەدى. سەندەر رۋحاني ورەلەرىڭدى تازا ۇستاپ، بىلگەنىمىزدى ىستەيمىز دەگەننەن ماڭگى اۋلاق بولىڭدار “ – دەپ ەسكەرتۋ، اقىلدارىن ايتقان ەدى. ءبارىن ايت تا، ءبىرىن ايت، وسى سوزدەردە ادامزات ينجەنەرىنىڭ ورەسى بەينەلەنىپ، ءبىزدىڭ ارمانعا دەگەن سەنىمىزگە نۇر شۇعىلاسىن شاشىپ تۇرعانداي سەزىنگەن ەدى.

كەزىندە الپىس ۇلاننىڭ جاستىق سەرتى- ”ماڭگىلىك جاقسى وقۋشى بولۋ “ ەدى، بۇل كەيىن كەلە ءبىزدىڭ ۇلىق بولىپ، ۇقىق جۇرگىزۋىمىزدىڭ ار-ۇجدان تارازىسىنىڭ كىل تاسى بولدى. وقۋشى كەزىمىزدەگى مۇعالىمدارىمىزدىڭ ۇيرەتكەن كاسىبي بىلىمدەرى- ءبىزدىڭ ەسەيىپ ەرجەتۋىمىزدىڭ نەگىزى بولىپ، ۇلى ارمان تىكتەۋىمىزگە جەبەپ، قوعامعا ۇيلەسۋىمىزگە بەرىك سەنىم قالادى. بۇل ءبىزدىڭ تۋعان مەكەنىمىزگە ەڭسەلى ەڭبەك كورسەتۋدىڭ قوزعاۋشى كۇشى ەدى. وتكەن عاسىردىڭ سەكسەنىشى، توقسانىنشى جىلدارىنداعى قوعامنىڭ وراسانن وزگەرىس تاسقىنىندا، وسى بولەك اقسايدىڭ نەگىزگى تايانىشتارى مۇعالىمدەردىڭ ءناسيحاتتارىن بەرىك ەستەن شىعارماي، ءوز  پرينسيپتەرىنە بەرىك بولىپ، ءار قانداي قيىنشىلىقتاردى جەڭىپ، وزدەرىنىڭ داڭقتارىن مەملەكەت جاعدايىنىڭ دامۋىمەن تىعىز ۇشتاستىردى، ەسىكتى اشىپ، رەفورما جۇرگىزۋ، تاريحي ورايىن مىقتى يگەرىپ، اقساي تاۋ-سۋىن قايتا زەردەلەپ، اقسايدىڭ كوركەم بولاشاعىن ورنەكتەپ، كوپ توركىندى، مىڭ بوياۋلى ادامزات ءومىرىن ورناتتى.

وتكەن كۇندە بەلگى جوق، بۇل ۇلاندار  قازىر   اق سامايلى اجە، اق ساقالدى اتا بولىپ، پايعامپار جاسىنا كەلىپ، پەنسياعا شىقتى. بۇگىنگىدەي باس قوسىپ، وتكەن-كەتكەندى ايتىسا الۋىمىز،  شەكسىز مەرەي، ايتىپ  جەتكىسىز ماقتانىش سەزىمدەرىن باعىشتادى. ارمان كەرۋەنىنەن ەشقايسىمىز تايساقتامادىق، ەشقايسىمىز قوسىننان قالمادىق، مەكەنىمىزدى گۇلدەندىرۋ جولىندا، تۋعان جەر حالقىنا، ۇرپاقتارعا ايتسا-ايتقانداي ەڭسەلى ەڭبەك سىڭىردىك.

 

ىنتىماق گۇلى شەشەك اتقان، باتىس-سولتۇستىك ۇلتتار ينستيتۋتى ۇلى سەمياسى

 

باتىس-سولتۇستىك ۇلتتار ينستيتۋتى دايىندىق ءپانىنىڭ ەڭ نەڭىزگى وقىتۋ ماقساتتارىنىڭ ءبىرى- ”ۇلتتار ۇلى سەمياسى“ مەن ”ۇلتتار ۇلى ىنتىماعى وقىتۋىن باستان-اقىر دايەكتى اتقارۋ“ ەدى. بۇل وسى توپ وقۋشىلاردىڭ ۇستانعان ءومىر قاعيدالارىنىڭ ءبىرى بولاتىن، سونداي-اق اقساي اۋداننىڭ ”مەملەكەتتىك ۇلتتار ىنتىماعىنىڭ العا باسۋىنداعى ۇلگىلى اۋدان“ بولىپ باعالانۋىنىڭ قاينار كوزى ەدى.

ءادىباس ساباقتاستىڭ وتباسىن مۇعالىمنىڭ قۇتقارعان اڭگىمەسى- ۇلتتار ىنتىماعىنىڭ جەمىسى، سوندا-اق ادام كوڭىلىن ءسۇيسىندىرىپ،  اسەرلەندىرەتىن ۇلتتار باۋىرمالدىعىنىڭ ءتيىپتى مىسالى ەدى. ءادىباس ءوزى باتىس-سولتۇستىك ۇلتتار ينستيتۋتىنىڭ مەديتسينا فاكىلتوتىنان بىتىرگەن، ايەلى قانيپا ورتا تەحىنيكومنىڭ مۇعالىمدىق كاسىبىن بىتىرگەن، الپىس ۇلاننىڭ ءبىرى بولاتىن.

مادەنيەت توڭكەرىسى كەزىندە، ول ەكەۋىن دە تومەنگە ءتۇسىرىپ، مال باقتىردى. قانيپا سول كەزدە ءۇشىنشى بالاسىنا اۋىر اياق بولاتىن، ءبىراق ەرلى-زايىپتى ەكەۋى اكە-شەشە بولۋ قۋانىشى بۇلىڭعىر بولىپ، ۇدايى كۇدىك تۇمانىنان ايىرلا الماۋشى ەدى. ولاردىڭ الدىڭعى ەكى بالاسى دا باقىتقا قارسى شەتىنەگەن بولاتىن. ۇيتكەنى قانيپادا تۋما جۇرەك دەرتى بار بولىپ، الدىڭعى ەكى بالاسىنادا ۇرپاق قۋالاعان بولىپ، اقساي سياقتى ءۇستىرت رايوندا تۇرمىس كەشىرۋگە استە ۇيلەسپەگەن ەدى. ءۇشىنشى بالامىزدا الدىڭعىداي بولا ما؟ مىنا الەم ءبىزدىڭ باۋىر ەتىمىزدى سيدىرا الماي ما؟-دەگەن كۇدىكتى ويلار تولعاق كۇنى جاقىنداعان سايىن ەرلى-زايىپتى ەكەۋىنىڭ جۇرەكتەرىن ەزىپ، سالىندارىن سەلگە كەتىرۋشى ەدى. وسىنداي اڭتارۋلى جاعدايدا، ءادىباس باتىس-سولتۇستىك ۇلتتار ينستيتۋتىنداعى مۇعالىمى لي دىحۇڭ دارىگەر ەسىنە ورالادى، ول لانجوۋعا كەلىنشەگىن اپارىپ مۇعالىمنان جاردەم ءوتىنىپ، دوحتىرعا كورسەتىپ، بوسانعاننان كەيىن، بالانىءبىراز ۋاقىت باقىلاتىپ كورىپ، قايتىپ كەلۋدى جوسپارلايدى.ءبىراق، مۇعالىمىنىڭ ەگدەلەپ قالعانىن، ءبىر ۇل، ءبىر قىزىنىڭ ءالى قىزمەتكە تاعايىندالماعانىن ويلاپ، اۋىز اشۋعا باتىلدىق ەتە المايدى. الايدا قالاي ويلاسادا، مۇعالىمنان كومەك سۇراۋدان باسقا جول تابا المايدى. اقىرى مۇعالىمعا ايتۋعا بەل بايلايدى. لي دىحۇڭ مۇعالىم بۇل جاعدايدى ەستي سالا، دەرەۋ ماقۇلدىق بەرەدى. سونىمەن قانيپا لانجوۋعا كەلىپ، ءبىر جىل بويى مۇعالىمنىڭ ۇيىنە جاتىپ داۋالانىپ، امان-ەسەن ءبىر قىز پەرزەنتكە بوسانادى، ءوز اۋىرۋ جاعدايىنىڭ دا بەتى بەرى قارايدى.

قانيپا بالاسىن الىپ اقسايعا قايتىپ كەلىپ، قۋانىشتارى قويىندارىنا سيماي ءبىر ءۇيلى جان قاۋىشىپ جاتتى. ءبىراق كوپ وتپەي، كۇتپەگەن اپات ولاردى تاعى جايلادى. قانيپا مەن قىزى ەكەۋى دە اۋىرۋدان جىعىلىپ، قانيپا باقىتقا قارسى قايتىس بولدى، بۇل ءادىباسقا ۇجىماقتان توزاققا قۇلاعانداي اۋىر ءتيدى. ول ءالىسىن-ءالى سۇيكىمدى ءسابي قىزىنا جالتاقتاپ، بولاشاقتان ابدەن كۇدەرى ءۇزىپ، تورىعۋمەن بولدى. ونىڭ تاعى ءبىر رەتكى اۋىر سوققىعا توتەپ بەرەر قايراتى دا قالماعان ەدى….وسىنداي ابدەن كۇدەرى ۇزىلىپ، ەشبىر امالى قالماي، ءوزىن دەرلىكتەي ۇستاي الماعان كەزىندە، الىستاعى لي مۇعالىم تاعى دا كومەك قولىن سوزدى. ول الىستان سالەم جولداپ، وعان بالاسىن لانجوۋعا الىپ كەلۋدى ايتىپ، اۋرۋىن كورسەتىپ، قاراپ بەرەتىندىگىن ءبىلدىرىپ، ءومىردىڭ ءۇمىت ۇشقىنىن كورسەتتى. سودان باستاپ ەكى جاستان اسقان كىشكەنتاي قازاق قىز بالانىڭ ومىرىنە تاعى ءبىر حانزۋ اكە مەن ءبىر حانزۋ شەشە ورىن الىپ، تاعى ءبىر مەيىرگە تولى وتباسىنىڭ مۇشەسىنە اينالدى. جىلدار جىلجىپ وتە بەردى، كوزدى اشىپ جۇمعانشا بۇل بالا وسى وتباسىندا ون نەشە جىل ءومىرىن وتكىزدى.

لي دىحۇڭ مۇعالىمنىڭ وتباسىنداعىلاردىڭ ماپەلەپ قاراۋىندا، ءادىباستىڭ قىزى كوڭىلدى كۇندەرمەن ساۋ دەنەلى بولىپ ەرجەتتى. ول مۇعالىمدىق ورتا تەحىنيكومدى بىتىرگەننەن كەيىن، لانجوۋدا مۇعالىمدىق قىزمەتكە ورنالاسىپ، تۇرمىستانىپ قالىپ قويدى. لي دىحۇڭ مۇعالىم قايتىس بولعاننان كەيىن، ونىڭ زايىبى ءادىباستىڭ قىزىمەن اۋەلگىدەي بىرگە تۇرمىس وتكىزدى.

كەيىن كەلە، ءادىباس قازاقىستانعا قونىس اۋدارماقشى بولدى، ول قىزىن وگەي شەشەسىنەن ايىرىپ، ەرتىپ كەتىپ، وتەي الماعان اكەلىك پارىزىن وتەسەم دەگەن تالابىن قويدى. ءبىراق قىزى بايسالدى ويلانىپ كورىپ، وگەي اكە-شەشەسىنىڭ باعىپ قاعىپ، ولىمگە اراشاشى بولعان ىزگى كوڭىلدەرىنەن اتتاي المايتىندىعىن ايتتى. ۇيتكەنى ول ەكىنشى رەت ءومىر سيلاعان جان اشىرلارىن قيىپ كەتە المايتىن ەدى. ونىڭ ۇستىنە ول ءوزىنىڭ كوتەرۋگە ءتيىستى جاۋاپكەرشىلىگىنەن باس تارتۋدى قالامادى. سونىمەن، ءادىباس شەتەلگە قونىس اۋدارىپ، جايلى قارتتىق ءومىرىن وتكىزدى، ال قىزى بۇگىنگە دەيىن وگەي شەشەسىنە قاراپ لانجوۋدا تۇرىپ قالدى.

مىنە بۇل، پارتيا ۇيىتقى بولعان مىزعىماس ۇلتتار قاتىناسى، وقىتۋشى-وقۋشى ماحابباتى، قوعامدىق ادامكەرشىلىك. بۇل ماحاببات سونداي اسىل، سونداي پاك! بۇل ۇلتتار ىنتىماعىنداعى ءوزارا قايىرىمدىلىق پەن ءوزارا سۇيىسپەنشىلىكتىڭ تارازىسى! بۇل ءوز جاراسىن جاسىرىپ، باسقالاردى قۋانىشقا بولەۋ! بۇل ءوز جاناشىرىن تويتارىپ، باسقالارعا بۇكپەسىز مەيىرىلىمدىك پەن قامقورلىق كورسەتۋ! بۇل تۋىس بولماسادا تۋىستان وتكەن تۋىستىق بولىپ تابىلادى!

ءبىزدىڭ باتىس-سولتۇستىك ۇلتتار ينستيتۋتى ۇلتتار ىنتىماعىنىڭ اق ورداسى ەدى. بۇل سەكىلدى وقىتۋشى مەن وقۋشى اراسىنداعى اسەرلى اڭگىمەلەر ايتىپ تاۋسقىسىز. وسى ورتادا، ءار ۇلت وقىتۋشى وقۋشىلارى تابيعي تۇردە ءسوز-ارەكەتتەرىندە ءوزارا قۇرمەت ەتىپ، بەلسەندى تۇردە ىنتىماقتاسىپ، وسى اق ورداننىڭ تورىندە، ۇلتتار ىنتىماعىنىڭ ۇزدىك باعىبانشىلارىنان بولا الدىق. كوپشىلىك يدەيادا پاك، سۇيىسپەنشىلىكتە ادال، اينىماس ساباقتاس، ايرىلماس اعا-باۋىر، اپەكە-سىڭىلىلەردەن بولىپ، ءوزارا كەمسىتپەي، ءوزارا قايشىلىق تۋدىرماي ناعىز سۇيىسپەنشىلىك ورناتتىق. كوپشىلىك ءار كەز وزدەرىنىڭ ۇلتتىق كيىمدەرىن كيىپ، بۇرالا بيگە باسىپ، اسقاقتاتا ءان شىرقاپ، ءاربىر ۇلتتىڭ مەرەكەسىن شاتتانا بىرگە تويلادىق. قوعام جاراسىمدىلىعىنا شومىلىپ، ۇلتتار ىنتىماعىن اسقاقتاتتىق.

الپىس ۇلاننىڭ جۇرەگىندە قانشامالاعان ۇلتتار جاراسىمدىلىعىنىڭ كوركەم ەلەستەرى قالدى ەكەن؟ قانشالاعان ۇلتتار اعايىندىلىعىنىڭ ۇمىتىلماس دوستىق بايلانىستارى جاتىر ەكەن دەسەڭىزشى؟ ۋاقىت سونشاما الىس وتسەدە، ءومىر ەلەستەرى سوناۋ الىستا قالسا دا، مەنىڭ تاڭعىت ساباقتاستارىممەن ارالاسقان، بىرگە ۇيرەنگەن كەزدەرىم ەرىكسىز ەسىمە ورالادى. ولارمەن بىرگە ءوزارا جاردامداسىپ، ءوزارا ورناتقان سۇيىسپەنشىلىكتى ءالى كۇنگە دەيىن قاستەرلەپ كەلەمىن.

سول كەزدە، باتىس-سولتۇستىك ۇلتتار ينستيتۋتىنىڭ دايىندىق ءپان بولىمىندە، تاڭعىت ۇلتىنىڭ باسىبايلى شارۋالارىنىڭ بالالارىنان باعىتتامالى قابىلداعان ەكى سىنىپ وقۋشى بار ەدى. ولاردىڭ كوپشىلىگى جەتىم بالالار بولاتىن… ولار تۇرمىستا قاراپايىم، ۇيرەنۋدە قاجىرلى، پارتياعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىگى تەرەڭ، لي فىڭنان ۇيرەنىپ، جاقسىلىق ىستەۋدە ينستيتۋت بويىنشا ەڭ الدا بولاتىن. ءبىز دە ولارعا قىزىعا قاراپ، وزىمىزگە ۇلگى تۇتۋشى ەدىك. ولار كلاس جەتەكشىسى حۋاڭ شيۋيىڭنىڭ (تاڭعىت ۇلتى) جەتەكشىلىگىندە، قوسىن اسكەرلەرىندەي رۋحتى، تارتىپشەڭ، تۇرمىستا دا، ۇيرەنۋدە دە، يدەيالىق جاقتاردا بۇكىل ينستيتۋتتا الدىنا جان سالماۋشى ەدى. مەكتەپ  ولاردى  ۇيىمداستىرىپ، باسىبايلىلىق سەميا تاريحتارى مەن ايانىشتى جاستىق شاقتارىن بايانداتاتىن. ءبىز ولارعا جانىمىز اشىپ، ولاردا ساقتالىپ كەلگەن قۇلدىق تۇزىمگە نالەتتەرىمىزدى جاۋدىراتىنبىز. سوندىقتان دا، ءبىز ولاردى جاتىرقاماي بەلسەندى ارالاسىپ، يدەيالىق تاربيەلەر جۇرگىزىپ، بىرلىكتە قۇلشىنىپ، بىرلىكتە العا باسۋدى قالايتىنبىز. سونىمەن ءبىزدىڭ ولارعا دەگەن ادال مەيىرىمىز  ولاردىڭ جۇرەگىندەگى سۇركەيلى كەشىرمەلەرىنىڭ ىزعارىن ەرتىپ، ءبىز تەز ارادا  قويۋ بايلانىستاعى ادال دوستاردان بولىپ شىعا كەلدىك.

باتىس-سولتۇستىك ۇلتتار ينستيتۋتىندا ۇلتقا بولىنبەيتىنبىز، تەك قانا ۇقساس تاپ اعايىندىلار سۇيسپەنشىلىگى جۇرەگىمىزدەن ورىن الاتىن. باتىس-سولتۇستىك ۇلتتار ينستيتۋتىندا وڭىرلىك شەگاراعا بولىنبەيتىنبىز، تەك قانا بىرلىكتە ورتاق ماقساتتا بولىپ، مەكەنىمىزدى گۇلدەندىرۋدى ارماندايتىنبىز. ۇلتتار ىنتىماعىنداي بەرىك تاعانىمىز تۇرعاندا، ەشقانداي كۇشتەردىڭ ءبىزدى بولە  المايتىندىعىنا كوزىمىز ابدەن جەتەتىن، ۇلتتار ىنتىماعىنىڭ گۇلى قاۋلاپ ءوسىپ، ماڭگىلىك سولمايتىندىعىنا كامىل سەنەتىنبىز!

ءبىز كورىكتى مەكەن قۇرۋ جولىندا، تالىقپاي قۇلشىنىس جاسادىق. تۋعان جەرىمىز ءۇشىن بۇكىل ءومىرىمىزدى ارنادىق، ءتىپتى كەيبىرەۋىمىز ءالى كۇنگە دەيىن ءوز رولىمىزدى ساۋلەلەندىرىپ كەلەدى. مىنە بۇگىنگى باس قوسۋ ورايىندا دا، شال-شاۋقان بولعانىمىزعا قاراماي، ۇمىتىلماس وتكەن كۇندەرىمىزدى ايتىپ، تاعى دا تۋعان جەرىمىز ءۇشىن نە ىستەي الامىز دەپ تالقى وزدىرىپ جاتىرمىز. مەن بۇعان ”پارتيانىڭ قامقورلىعىن اقتاۋ“، ”تۋعان جەرگە بارىن ارناۋ“ ءومىرىمىزدىڭ بارلىق ءمانى، ”سەنىمدى بەرىك ۇستاۋ“، ”ەشقانداي وكىنىش ارقالاماۋ“ سىندى قىمبات رۋحاني بايلىق ەكەن دەگەن جاۋاپ ايتقىم كەلەدى.

مىنە بۇل، الپىس ۇلاننىڭ ورتاق جاستىق ءانى، ورتاق ارمان ساپارى، ورتاق باسىپ كەلگەن اياق ىزدەرىمىز!

مەن تۋعان جەرىم اقسايدىڭ جانە ۇلى وتانىمىزدىڭ بولاشاعى مۇنان دا نۇرلى بولاتىنا ، ۇلتتار ىنتىماعىنىڭ گۇلدەرى ءتىپتى دە قۇلپىرىپ، ءتىپتى دە كوركەم بولا بەرەتىنىنە سەنەمىن!

الپىس جۇرەك، الپىس تاعدىر. وتانىمىزدىڭ باتىس-تەرىستىگىندەگى ورتاق كەڭىستىكتە، ءاربىرىمىز  ءوز بيىگىمىزگە شىقتىق. ءار الۋان كەشىرمەلەردى باستان وتكىزدىك. بۇگىن، وسى ەستەمە ارقىلى كەزىندەگى ءبىزدىڭ بىرلىكتە وتكىزگەن ءومىرىمىزدى ەسكە الدىم، سونداي-اق الپىس اعا-باۋىر، اپەكە-قارىنداستاردىڭ قايتالاي قاۋىشىپ، ىقىلاستى كوڭىلمەن ۇرپاقتاردى جىگەرلەندىرىپ، وسى ادامگەرشىلىكتى ماڭگى باقي جالعاي بەرەيىك دەمەكشىمىن.

说点什么

ءبىرىنشى بولىپ پىكىر قالدىرىڭىز!

avatar
  Subscribe  
ەسكەرتۋ