العاش چيڭحايعا بارعان قازاقتاردىڭ سول جەردەگى زاڭزۋ جانە موڭعۇل ۇلتىمەن بولعان قويۋ قارىم قاتىناسىنىڭ ىدىراۋ سەبەبى

(شىعىسقا اۋعان قازاقتاردىڭ كەشىرمەلەرى-جەلىلەس ماتەريالداردان ءۇزىندى)

اۋدارعان: اسەمحان مۇقامەتحان قىزى

   العاش شىعىسقا اۋعان قازاقتار چيڭحاي سايدام وڭىرىندەگى جەرگىلىكتى ەل- موڭعۇل جانە زاڭزۋدارمەن  مالدارى ورىستەس، وزدەرى قونىستاس بولىپ، ءبىر-بىرلەرىن ءوزارا ءتۇسنىپ، ءوزارا كومەكتەسىپ، قويۋ ىنتىماقتى بايلانىستا بولىپ كەلدى. ۇيتكەنى اتا مەكەندەرىنەن ايىرىلىپ، شىلىڭگىر ىستىق پەن قاقاعان ايازدا، ازىپ-توزىپ جۇدەپ-جاداعان قازاقتاردى كورگەن زاڭزۋ جانە مۇڭعۇل ۇلتى ولارعا جانى اشىپ وزدىكتەرىنەن كەلىپ، اسىرەسە كارى قۇرتاڭدار مەن ايەلدەرگە جانە جاس بالالارعا سارمايدارى مەن تالقاندارىن جانە ەسكى كيىم كەشەكتەرىن اكەپ بەرىپ تۇردى. سول كەزدەگى كەيبىر مۇڭعۇل كاريالار بوسقىن بوپ كەلگەن قازاقتاردىڭ قيىنشىلىقتارىن ءوز كوزدەرىمەن كورگەننەن كەيىن، ولارعا شىنايى جانى اشيتىندارىن ءبىلدىرىپ، جاستارعا ولارعا ۇزدىك كومەكتەسىپ تۇرۋدى تاپسىرعان ەكەن. قازاقتار ولارعا ءوز العىستارىن ءبىلدىرۋ ءۇشىن قولىندا بار نارسەلەرىن ەستەلىككە ۇسىنادى. ەكى جاق ءوزارا ورتاق تىلدە سويلەپ، ويلارىن تولىق جەتكىزە الماعانىمەن، كوز جاستارىن كولدەتۋ ارقىلى نەمەسە قول ءيشاراسى ارقىلى ءوز كوڭىل كۇيلەرىن بىلدىرىسەتىن. وسىلايشا تاتۋ-ءتاتتى وتكەن ەكى جاق   كەيبىر قيىنشىلىقتى ىستەردى ولاردىڭ اۋىلباسىلارى ءوزارا اقىلداسىپ شەشىپ وتىراتىن بولدى. جەرگىلىكتى زاڭزۋ مۇڭعۇل ۇلتتارى وزدەرىنىڭ اۋىلباسىلارىنىڭ تاپسىرۋىمەن قازاقتاردىڭ مالدارىن ءوز مالدارىمەن بىرگە قوسىپ ءجايىپ، ولاردىڭ تۇرمىس قيىنشىلىقتارىنا كومەكتەسىپ كەلدى. بۇعان  قازاقتاردىڭ العىسى شەكسىز ەدى.

    الايدا، بوسقىن قازاقتاردى “بولشەكتەپ بىتىراتۋ، تورعايداي توزدىرۋ” ماقساتىنداعى قانىشەر مابۇفاڭ جەرگىلىكتى موڭعۇل زاڭزۋدار مەن قازاقتاردىڭ اراسىنا ىرتكى سالىپ، ءوزارا جاۋلاستىرىپ وتىردى. سول كەزدە مابۇفاڭ قازاقتاردىڭ اۋىلباسىنا: “حايشي وبىلىسىنداعى مۇڭعۇل مەن زاڭزۋلار سەندەرمەن ءبىر دىندە ەمەس، ولار بىزدەن بولەك باسقا دىندە. ال، سەندەر مەن ءبىز ۇقساس مۇسىلمان دىنىندەمىز، سوندىقتان سەندەردىڭ تۇرمىس قيىنشىلىقتارىڭا مەن عانا كومەكتەسە الامىن”-دەدى. ول، كەرىسىنشە زاڭزۋ مەن مۇڭعۇل اۋىل باسىلارىنا بارىپ: ” بۇل بوسقىن قازاقتار شينجاڭنان كەلگەن، سەندەر ءبىزدىڭ چيڭحايدىڭ ادامىسىڭدار، سوندىقتان قازاقتار سەندەردىڭ جايلىمدارىڭا مال جايسا، جايلىمنان قۋىپ شىعارىڭدار، ەگەر وسى جونىندە ماسەلە تۋىلسا مەن سەندەرگە جاۋاپتى بولامىن”-دەگەندى ايتتى. سوندىقتان سول كەزدەگى جەرگىلىكتى مۇڭعۇل جانە زاڭزۋدارمەن قازاقتاردىڭ بايلانىسى تۇبەگەيلى ىدىراي باستايدى. شينجياڭنان گانسۋ چيڭحايعا اۋعان قازاقتاردىڭ كوپتەگەن مال مۇلكى جول بويى كەرى توڭكەرىسشى اسكەرلەر جاعىنان بۇلانىپ تالانعاندىقتان، ولاردى تۇرمىس جاعىنان الدە قاشان تۇرالاتقان كۇيگە تۇسىرگەن ەدى. ەندى چيڭحايعا كەلگەننەن كەيىن، مابۇفاڭنىڭ قىسپاعى مەن تالان-تارجىلىعىنا ۇشىراعان قارا حالىقتىڭ كەيبىرى امالسىز قالىپ، ىشەرگە اس قالماعاندىقتان، قاراپ وتىرىپ اشتان ولەتىن ەمەس جەرگىلىكتى مۇڭعۇل زاڭزۋداردىڭ ورىستەگى مالىن ايداپ العاندار دا بولىپ، ولاردىڭ نارازىلىعىنا ۇشىرادى. سونىمەن  جەرگىلىكتى مۇڭعۇل زاڭزۋداردىڭ اۋىل باسىلارى ولاردى جەرىنەن قۋماقشى بولعاندا، قازاق اۋىلباسىلارىنىڭ ءتۇسىندىرۋى مەن كەشىرىم سۇراۋىندا ۇلكەن قايشىلىق تۋىلمادى. الايدا، ولاردىڭ اراسىنا جىك ءتۇسىرۋ ورايىن كۇتىپ جۇرگەن مابۇفاڭ، ولاردى قايشىلىقتارىن ودان ارى ۇدەتكىسى كەلىپ، الدا ءوزىنىڭ اسكەرلەرى جازىقسىز ولتىرگەن قابي ولىمىندە قازاق بۇقارالارىنىڭ الدىندا: ” قابيدى مەنىڭ اسكەرىم ولتىرگەن جوق، مۇڭعۇلدار دا ولتىرگەن جوق، ونى زاڭزۋلار ءولتىردى، قۇنىن سولاردان الىڭدار” –دەپ جار سالدى. سوندىقتان  مۇڭعۇل زاڭزۋلار مەن قازاقتار اراسىنداعى ىنتىماق ناقتىلى ىدىراي باستادى. وسىدان كەيىن جەرگىلىكتى مۇڭعۇلى بولسىن زاڭزۋى بولسىن قازاقتارعا جاۋ كوزبەن قاراپ، اتسىپ شابىساتىن بولدى.  اسىرەسە  تايجىنور مەن كىلۋگۋ مۇڭعۇل مالشىلارى كوپ رەت قازاقتاردى قۋعىنداپ مالىن بۇلادى جانە ادامدارىن ءولتىردى. وسى جاۋلىقتارىن چيڭحاي ازات بولۋدىڭ العاشقى كەزىنە دەيىن جالعاستىردى. تەك، چيڭحاي ازات بولىپ، قازاقتار التىنشوكەگە ورنالاستىرىلعاننان كەيىن، جەرلەرى كەڭىگەندەي بولعان تايجىنور مەن كىلۋگۋ مۇڭعۇل-زاڭزۋ مالشىلارى بۇرىنعى ءوز جەرلەرىمىزگە قايتا ورالىپ كەلدىك دەستى …



پىكىر قالدىرۋ

ءبىرىنشى بولىپ پىكىر قالدىرىڭىز!

avatar
  Subscribe  
ەسكەرتۋ